2 - بعضى اشاره به فرشتگان الهى مىدانند كه فاصله آسمان را تا زمين در مدت پانصد سال طى مىكنند ، و در همين مدت نيز باز مىگردند و به تدبير اين جهان به فرمان خدا مشغولند . 3 - بعضى ديگر آن را اشاره به دورانهاى تدبير الهى در اين عالم مىدانند و معتقدند كه دورانهاى مختلف تدبير هر يك هزار ساله است ، و در هر هزار سال خداوند تدبير امر آسمان و زمين را به فرشتگان خود ، دستور مىدهد ، و پس از پايان اين دوران هزار ساله ، دوران ديگرى آغاز مىشود . اين تفسيرها در عين اينكه مطالب گنگ و مبهمى را ارائه مىدهد ، قرينه و شاهد خاصى از خود آيه و از آيات ديگر قرآن ندارد . به عقيده ما منظور از اين آيه به قرينه آيات ديگر قرآن ، و نيز رواياتى كه در تفسير آيه وارد شده چيز ديگرى است . و آن اينكه : خداوند اين جهان را آفريده ، و آسمان و زمين را با تدبير خاصى نظم بخشيده ، و به انسانها و ديگر موجودات زنده لباس حيات پوشانده ، ولى در پايان جهان اين تدبير را بر مىچيند ، خورشيد تاريك و ستارگان بى فروغ مىشوند و به گفته قرآن ، آسمانها را همچون طومارى در مىنوردد ، تا به حالت قبل از گسترش اين جهان در مىآيند : « يَوْمَ نَطْوِي السَّماءَ كَطَيِّ السِّجِلِّ لِلْكُتُبِ كَما بَدَأْنا أَوَّلَ خَلْقٍ نُعِيدُه » : « آن روز كه آسمان را همچون طومارى در هم مىپيچيم ، سپس همانگونه كه آفرينش را آغاز كرديم آن را باز مىگردانيم » ( 1 ) . و به دنبال در هم پيچيده شدن اين جهان طرحى نوين و جهانى وسيعتر ابداع مىگردد ، يعنى پس از پايان اين دنيا جهان ديگر آغاز مىشود . اين معنى در آيات ديگر قرآن نيز آمده است از جمله در آيه 156 سوره بقره مىخوانيم : إِنَّا لِلَّه وَإِنَّا إِلَيْه راجِعُونَ : « ما از آن خدا و از سوى او هستيم ،

--> ( 1 ) سوره انبياء آيه 104 .