و به سوى او باز مىگرديم « و در سوره روم آيه 27 چنين آمده است : وَهُوَ الَّذِي يَبْدَؤُا الْخَلْقَ ثُمَّ يُعِيدُه وَهُوَ أَهْوَنُ اليه » او كسى است كه آفرينش را آغاز مىكند و سپس باز مىگرداند و اين بر او آسانتر است » . و در آيه 34 يونس مىخوانيم : قُلِ اللَّه يَبْدَؤُا الْخَلْقَ ثُمَّ يُعِيدُه فَأَنَّى تُؤْفَكُونَ : « بگو خداوند آفرينش را آغاز كرده سپس آن را باز مىگرداند ، با اينحال چرا از حق رويگردان مىشويد » ؟ با توجه به اين تعبيرات و تعبيرات ديگرى كه مىگويد تمام امور سرانجام به خدا باز مىگردند وَإِلَيْه يُرْجَعُ الأَمْرُ كُلُّه ( سوره هود آيه 123 ) روشن مىشود كه آيه مورد بحث نيز از آغاز و ختم جهان و بر پا شدن روز قيامت سخن مىگويد كه گاهى از آن تعبير به « قوس نزولى » و « قوس صعودى » مىكنند . بنا بر اين مفهوم آيه چنين مىشود كه « خداوند تدبير امر اين جهان از آسمان به زمين مىكند ( از آسمان آغاز و به زمين منتهى مىگردد ) سپس همه اينها در روز قيامت به سوى او باز مىگردند » . در تفسير « على بن ابراهيم » در ذيل همين آيه مىخوانيم : « منظور تدبير امورى است كه خداوند به تدبير آن مىپردازد ، و همچنين امر و نهى كه در شرع وارد شده و اعمال همه بندگان ، تمام اينها روز قيامت آشكار مىشود ، و مقدار آن روز به اندازه هزار سال از سالهاى اين دنيا است » ( 1 ) . در اينجا اين سؤال پيش مىآيد كه در آيه 4 سوره معارج در مورد طول روز قيامت مىخوانيم : تَعْرُجُ الْمَلائِكَةُ وَالرُّوحُ إِلَيْه فِي يَوْمٍ كانَ مِقْدارُه خَمْسِينَ أَلْفَ سَنَةٍ : « فرشتگان و روح به سوى او عروج مىكنند در روزى كه پنجاه هزار سال است » چگونه مىتوان ميان آيه مورد بحث كه مقدار آن را فقط يكهزار سال

--> ( 1 ) « تفسير نور الثقلين ) جلد 4 صفحه 221 و » تفسير صافى « ذيل آيه مورد بحث .