تشنه بازگرداند و در گرداب بدبختى فرو برد . « ذكر » در جمله بالا معنى وسيعى دارد و تمام آيات الهى را كه در كتب آسمانى نازل شده شامل مىشود ، بلكه هر چيز كه موجب بيدارى و آگاهى انسان باشد در آن جمع است . و در پايان آيه مىگويد : « شيطان هميشه مخذول كننده انسان بوده است » ( * ( وَكانَ الشَّيْطانُ لِلإِنْسانِ خَذُولًا ) * ) . چرا كه انسان را به بيراهه‌ها و مناطق خطر مىكشاند و بعد او را سرگردان رها كرده و به دنبال كار خود مىبرد . بايد توجه داشت كه « خذول » صيغه مبالغه است و به معنى بسيار مخذول كننده . حقيقت خذلان اين است كه كسى دل به يارى ديگرى ببندد ولى او درست در لحظات حساس دست از كمك و ياريش بردارد . در اينكه جمله اخير ( * ( كانَ الشَّيْطانُ لِلإِنْسانِ خَذُولًا ) * ) گفتار خداوند است به عنوان هشدار براى همه ظالمان و گمراهان و يا دنباله گفتار اين افراد حسرت زده در قيامت است ، مفسران دو تفسير ذكر كرده‌اند ، و هر دو با معنى آيه متناسب است ولى گفتار خدا بودن تناسب بيشترى دارد . نكته : نقش دوست در سرنوشت انسان بدون شك عامل سازنده شخصيت انسان - بعد از اراده و خواست و تصميم او - امور مختلفى است كه از اهم آنها همنشين و دوست و معاشر است ، چرا كه انسان خواه و ناخواه تاثير پذير است ، و بخش مهمى از افكار و صفات اخلاقى خود را از طريق دوستانش مىگيرد ، اين حقيقت هم از نظر علمى و هم از طريق تجربه