و مشاهدات حسى به ثبوت رسيده است . اين تاثيرپذيرى از نظر منطق اسلام تا آن حد است كه در روايات اسلامى از پيامبر خدا حضرت سليمان ع چنين نقل شده : لا تحكموا على رجل بشىء حتى تنظروا الى من يصاحب ، فانما يعرف الرجل باشكاله و اقرانه و ينسب الى اصحابه و اخدانه : « درباره كسى قضاوت نكنيد تا به دوستانش نظر بيفكنيد چرا كه انسان بوسيله دوستان و ياران و رفقايش شناخته مىشود » ( 1 ) . امام امير المؤمنين على بن ابى طالب ع در گفتار گوياى خود مىفرمايد : و من اشتبه عليكم امره و لم تعرفوا دينه ، فانظروا الى خلطائه ، فان كانوا اهل دين اللَّه فهو على دين اللَّه ، و ان كانوا على غير دين اللَّه فلا حظ له من دين اللَّه : « هر گاه وضع كسى بر شما مشتبه شد و دين او را نشناختيد به دوستانش نظر كنيد ، اگر اهل دين و آئين خدا باشند او نيز پيرو آئين خدا است ، و اگر بر آئين خدا نباشند او نيز بهره اى از آئين حق ندارد » ( 2 ) . و براستى گاه نقش دوست در خوشبختى و بدبختى يك انسان از هر عاملى مهمتر است ، گاه او را تا سر حد فنا و نيستى پيش مىبرد ، و گاه او را به اوج افتخار مىرساند . آيات مورد بحث و شان نزول آن به خوبى نشان مىدهد كه انسان چگونه ممكن است تا مرز سعادت پيش برود ، اما يك وسوسه شيطانى از ناحيه يك دوست بد او را به قهقرا بازگرداند و سرنوشتى مرگبار براى او فراهم سازد كه از حسرت آن روز قيامت هر دو دست را به دندان بگزد ، و فرياد « يا ويلتى » از او بلند شود . در كتاب العشرة ( آداب معاشرت ) روايات بسيارى در همين زمينه وارد

--> ( 1 ) سفينة البحار ج 2 ص 27 ( ماده صدق ) . ( 2 ) بحار الانوار جلد 74 صفحه 197 .