در فرد و جامعه اسلامى است كه اگر طبق برنامه صحيح انجام پذيرد و از آن بهره بردارى درستى شود مىتواند هر سال منشا تحول تازه اى در جوامع اسلامى گردد . اين مناسك بزرگ در حقيقت داراى چهار بعد است كه هر يك از ديگرى ريشه دارتر و پر سودتر است : 1 - بعد اخلاقى حج - مهمترين فلسفه حج همان دگرگونى اخلاقى است كه در انسانها به وجود مىآورد ، مراسم « احرام » انسان را به كلى از تعينات مادى و امتيازات ظاهرى و لباسهاى رنگارنگ و زر و زيور بيرون مىبرد ، و با تحريم لذائذ و پرداختن به خودسازى كه از وظائف محرم است او را از جهان ماده جدا كرده و در عالمى از نور و روحانيت و صفا فرو مىبرد ، و آنها را كه در حال عادى بار سنگين امتيازات موهوم و درجه‌ها و مدالها را بر دوش خود احساس مىكنند يك مرتبه سبكبار و راحت و آسوده مىكند . سپس مراسم ديگر حج يكى پس از ديگرى انجام مىگيرد ، مراسمى كه علاقه‌هاى معنوى انسان را لحظه به لحظه با خدايش محكمتر و رابطه او را نزديكتر و قويتر مىسازد ، او را از گذشته تاريك و گناه آلودش بريده و به آينده اى روشن و پر از صفا و نور پيوند مىدهد . مخصوصا توجه به اين حقيقت كه مراسم حج در هر قدم ياد آور خاطرات ابراهيم بتشكن ، و اسماعيل ذبيح اللَّه ، و مادرش هاجر است ، و مجاهدتها و گذشتها و ايثارگرى آنها را لحظه به لحظه در برابر چشمان انسان مجسم مىكند ، و نيز توجه به اينكه سرزمين مكه عموما و مسجد الحرام و خانه كعبه و محل طواف خصوصا ياد آور خاطرات پيامبر اسلام و پيشوايان بزرگ و مجاهدتهاى مسلمانان صدر اول است اين انقلاب اخلاقى عميقتر مىگردد ، به گونه اى كه در هر گوشه اى از مسجد الحرام و سرزمين مكه انسان ، چهره پيامبر ص و على ع و ساير