و به موازات آن در عالم خود ، حمد و تسبيح خدا مىگويند ، و سجود و صلات دارند ( شرح اين سخن را در ذيل آيه 44 سوره اسراء آورديم ) و اگر اين نوع درك و شعور را نپذيريم لا اقل تسليم و خضوع آنها در برابر همه نظامات هستى به هيچوجه قابل انكار نيست . اما « سجود تشريعى » همان نهايت خضوعى است كه از صاحبان عقل و شعور و درك و معرفت در برابر پروردگار تحقق مىيابد . در اينجا اين سؤال پيش مىآيد كه اگر برنامه سجود عمومى موجودات همه انسانها را در بر مىگيرد چرا در آيه فوق به گروهى از انسانها تخصيص داده شده است ؟ . اما با توجه به اينكه « سجده » در اين آيه در يك مفهوم جامع ميان « تشريع » و « تكوين » استعمال شده پاسخ اين سؤال روشن مىشود ، زيرا سجده در مورد خورشيد و ماه و ستارگان و كوه‌ها و درختان و جنبندگان ، فرد تكوينيش منظور است ، اما در مورد انسانها تشريعى است كه بسيارى آن را انجام مىدهند و گروهى سرپيچى كرده و مصداق « * ( كَثِيرٌ حَقَّ عَلَيْه الْعَذابُ ) * » هستند ، و مىدانيم استعمال يك لفظ در مفهوم جامع و عام با حفظ مصاديق مختلف هيچ مانعى ندارد ، حتى نزد آنها كه استعمال لفظ را در بيشتر از يك معنى جايز نمىدانند ، تا چه رسد به ما كه استعمال لفظ مشترك را در معانى متعدد مجاز مىدانيم ( دقت كنيد ) . 2 - آيا سجود فرشتگان تشريعى است ؟ - بى شك در جمله « * ( يَسْجُدُ لَه مَنْ فِي السَّماواتِ ) * » فرشتگان داخلند ، ولى آيا سجده آنها تكوينى است يا تشريعى ؟ با توجه به اينكه آنها داراى عقل و شعور و معرفت و اراده‌اند ، سجود آنها جنبه تشريعى دارد يعنى عبادت و خضوعى است كه با اراده و اختيار انجام مىگيرد قرآن در باره فرشتگان مىگويد : لا يَعْصُونَ اللَّه ما أَمَرَهُمْ وَيَفْعَلُونَ ما يُؤْمَرُونَ :