و راه خود را به سوى مقصد مىشكافند و پيش مىروند . البته فلاح و رستگارى معنى وسيعى دارد كه هم پيروزيهاى مادى را شامل مىشود ، و هم معنوى را ، و در مورد مؤمنان هر دو بعد منظور است . پيروزى و رستگارى دنيوى در آن است كه انسان آزاد و سربلند ، عزيز و بى نياز زندگى كند ، و اين امور جز در سايه ايمان امكان پذير نيست ، و رستگارى آخرت در اين است كه در جوار رحمت پروردگار ، در ميان نعمتهاى جاويدان ، در كنار دوستان شايسته و پاك ، و در كمال عزت و سربلندى به سر برد . « راغب » در « مفردات » ضمن تشريح اين معنى مىگويد : « فلاح دنيوى در سه چيز خلاصه مىشود : بقاء و غنا و عزت ، و فلاح اخروى در چهار چيز : بقاء بلا فناء ، و غنى بلا فقر ، و عز بلا ذل ، و علم بلا جهل : « بقاى بدون فنا ، بى نيازى بدون فقر ، عزت بدون ذلت ، و علم خالى از جهل » . سپس به بيان اين صفات پرداخته و قبل از هر چيز انگشت روى نماز مىگذارد و مىگويد : « آنها كسانى هستند كه در نمازشان خاشعند » ( * ( الَّذِينَ هُمْ فِي صَلاتِهِمْ خاشِعُونَ ) * ) . « خاشعون » از ماده « خشوع » به معنى حالت تواضع و ادب جسمى و روحى است كه در برابر شخص بزرگ يا حقيقت مهمى در انسان پيدا مىشود ، و آثارش در بدن ظاهر مىگردد . در اينجا قرآن « اقامه صلاة » ( خواندن نماز ) را نشانه مؤمنان نمىشمارد بلكه خشوع در نماز را از ويژگيهاى آنان مىشمرد ، اشاره به اينكه نماز آنها الفاظ و حركاتى بى روح و فاقد معنى نيست ، بلكه به هنگام نماز آن چنان حالت توجه به پروردگار در آنها پيدا مىشود كه از غير او جدا مىگردند و به او مىپيوندند ، چنان غرق حالت تفكر و حضور و راز و نياز با پروردگار مىشوند كه