و مكان و زمان و ساير جهات ، همه را شامل مىشود ، اما از آنجا كه مرحله « اخلاص » سختترين مرحله در جهاد نفس است ، روى اين مرحله تكيه كرده است ، چرا كه نفوذ افكار و انگيزه‌هاى غير الهى در قلب و اعمال انسان آن قدر مخفى و باريك و پنهان است كه جز بندگان خاص خدا از آن رهايى نمىيابند ! . در حقيقت قرآن مجيد در اين پنج دستور از مراحل ساده شروع كرده و به آخرين و برترين مراحل عبوديت مىرساند : نخست سخن از ركوع و سپس از آن برتر سخن از سجود است ، بعد عبادت به طور كلى ، و سپس انجام كارهاى نيك اعم از عبادات و غير عبادات ، و در آخرين مرحله سخن از جهاد و تلاش و كوشش فردى و جمعى در بخش درون و برون ، كردار و گفتار و اخلاق و نيت به ميان آورده است . و اين دستور جامعى است كه فلاح و رستگارى بدون شك در دنبال آن خواهد بود . و از آنجا كه اين تصور ممكن است پيدا شود ، اينهمه دستورات سنگين كه هر يك از ديگرى جامعتر و وسيعتر است چگونه بر دوش ما بندگان ضعيف قرار داده شده است ، در جمله‌هاى بعد تعبيرات گوناگونى دارد كه نشان مىدهد اينها دليل لطف الهى نسبت به شما است و نشانه عظمت و مقام شخصيت شما مؤمنان در پيشگاه او است . در نخستين تعبير مىفرمايد : « او شما را برگزيد » ( * ( هُوَ اجْتَباكُمْ ) * ) . اگر برگزيدگان خدا نبوديد اين مسئوليتها بر دوش شما گذارده نمىشد . و در تعبير بعد مىفرمايد : « او كار سنگين و شاقى در دين بر شما نگذارده است » ( * ( وَما جَعَلَ عَلَيْكُمْ فِي الدِّينِ مِنْ حَرَجٍ ) * ) . يعنى اگر درست بنگريد اينها تكاليف شاقى نيستند ، بلكه با فطرت پاك شما هماهنگ و سازگارند ، و اصولا چون وسيله تكامل شما هستند و هر كدام