الشيخ ناصر مكارم الشيرازي
181
الأمثل في تفسير كتاب الله المنزل ( تفسير نمونه ) ( فارسي )
( * ( يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا ارْكَعُوا وَاسْجُدُوا وَاعْبُدُوا رَبَّكُمْ وَافْعَلُوا الْخَيْرَ لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ ) * ) . بيان دو ركن ركوع و سجود از ميان تمام اركان نماز به خاطر اهميت فوق العاده آنها در اين عبادت بزرگ است . دستور عبوديت به طور مطلق كه بعد از اين دو بيان شده هر گونه عبادت و بندگى خدا را شامل مىشود . تعبير به « ربكم » ( پروردگار شما ) در حقيقت اشاره اى است به شايستگى او براى عبوديت و عدم شايستگى غير او ، زيرا تنها مالك و صاحب و تربيت كننده او است . دستور به « فعل خيرات » هر گونه كار نيكى را - بدون هيچ قيد و شرط - شامل مىشود ، و اينكه از « ابن عباس » نقل شده كه منظور صله رحم و مكارم اخلاق است در حقيقت بيان مصداق زنده اى از اين مفهوم عام مىباشد . سپس پنجمين دستور را در زمينه جهاد - به معنى وسيع كلمه - صادر مىكند و مىگويد : « در راه خدا جهاد كنيد و حق جهادش را ادا نمائيد » ( * ( وَجاهِدُوا فِي اللَّه حَقَّ جِهادِه ) * ) . اكثر مفسران اسلامى ، « جهاد » را در اينجا به معنى خصوص مبارزه مسلحانه با دشمنان نگرفتهاند ، بلكه همانگونه كه از مفهوم لغوى آن استفاده مىشود به معنى هر گونه جهاد و كوشش در راه خدا و تلاش براى انجام نيكيها ، و مبارزه با هوسهاى سركش ( جهاد اكبر ) و پيكار با دشمنان ظالم و ستمگر ( جهاد اصغر ) دانستهاند . مرحوم « طبرسى » در « مجمع البيان » از اكثر مفسران چنين نقل مىكند كه منظور از « حق جهاد » خلوص نيت و انجام دادن اعمال براى خدا است . بدون شك « حق جهاد » نيز معنى وسيعى دارد كه از نظر كيفيت و كميت