در واقع از هر دو پديده است ، يعنى در راه دعوت به سوى حق نه بيتابى كن و نه مايوس باش . 8 - با تمام اين اوصاف باز ممكن است دشمن لجوج دست از توطئه بر ندارد و به طرح نقشه‌هاى خطرناك بپردازد ، در چنين شرائطى موضعگيرى صحيح همان است كه قرآن مىگويد : « از توطئه‌هاى آنها نگران مباش و محدود نشو » ( * ( وَلا تَكُ فِي ضَيْقٍ مِمَّا يَمْكُرُونَ ) * ) . اين توطئه‌ها هر قدر وسيع و حساب شده و خطرناك باشد باز نبايد شما را از ميدان بيرون كند ، و گمان بريد كه در تنگنا قرار گرفته‌ايد و محاصره شده‌ايد ، چرا كه تكيه گاه شما خدا است و با استمداد از نيروى ايمان و استقامت و پشتكار و عقل و درايت مىتوانيد اين توطئه‌ها را خنثى كنيد و نقش بر آب . آخرين آيه مورد بحث كه سوره نحل با آن پايان مىگيرد به نهمين و دهمين برنامه اشاره كرده ، مىگويد : 9 - « خداوند با كسانى است كه تقوا را پيشه كنند » ( * ( إِنَّ اللَّه مَعَ الَّذِينَ اتَّقَوْا ) * ) . « تقوا » در همه ابعاد و در مفهوم وسيعش ، از جمله تقوا در برابر مخالفان ، يعنى حتى در برابر دشمن بايد اصول اخلاق اسلامى را رعايت كرد ، با اسيران معامله اسلامى نمود ، با منحرفان رعايت انصاف و ادب كرد ، از دروغ و تهمت پرهيز نمود ، و حتى در ميدان جنگ همانگونه كه در اصول تعليمات جنگى اسلام وارد شده است بايد تقوا و موازين اسلامى حفظ شود : به بىدفاعان نبايد حمله كرد ، متعرض كودكان و پيران از كار افتاده نبايد شد ، حتى چهارپايان را نبايد از بين برد ، مزارع را نبايد نابود كرد ، آب را نبايد به روى دشمن قطع نمود ، خلاصه تقوا و رعايت اصول عدالت در برابر دوست و دشمن عموما بايد انجام