گيرد و اجرا شود ( البته موارد استثنايى كه بسيار نادر است از اين حكم خارج مىباشد ) . 10 - « و خداوند با كسانى است كه نيكوكارند » ( * ( وَالَّذِينَ هُمْ مُحْسِنُونَ ) * ) . چنان كه قرآن در ساير آيات بيان كرده گاهى بايد پاسخ بدى را به نيكى داد ، و دشمن را از اين طريق شرمنده و شرمسار نمود چرا كه اين كار پر خصومتترين دشمنان و « أَلَدُّ الْخِصامِ » را به دوست مهربان و « وَلِيٌّ حَمِيمٌ » مبدل مىسازد ! احسان و نيكى اگر به موقع و در جاى خود انجام پذيرد ، يكى از بهترين روشهاى مبارزه است ، و تاريخ اسلام پر است از مظاهر اين برنامه ، رفتارى كه پيامبر ص با مشركان مكه بعد از فتح نمود ، معامله اى كه با وحشى قاتل حمزه كرد ، برخوردى كه با اسيران بدر داشت ، رفتارى كه با يهوديانى كه انواع اذيت و آزار را درباره او روا مىداشتند ، انجام داد ، و همچنين نظائر اين برنامه در زندگى على ع و ساير پيشوايان بزرگ ، خود بيانگر اين دستور اسلامى است . جالب اينكه در نهج البلاغه در خطبه معروف همام كه مرد زاهد و عابد و هوشيارى بود مىخوانيم هنگامى كه از امير مؤمنان على ع تقاضاى دستور جامعى در زمينه صفات پرهيزگاران كرد ، امام تنها به ذكر همين آيه قناعت فرمود : و گفت : اتق اللَّه و احسن * ( إِنَّ اللَّه مَعَ الَّذِينَ اتَّقَوْا وَالَّذِينَ هُمْ مُحْسِنُونَ ) * : ( 1 ) « تقوا را پيشه كن ، و نيكى نما كه خدا با كسانى است كه پرهيزكار و نيكوكارند » . گرچه اين سؤال كننده عاشق حق ، عطش و تقاضايش با اين بيان كوتاه فرو ننشست و امام ناچار به بيان مشروحترى پرداخت و جامعترين خطبه را در زمينه صفات پرهيزكاران كه از يكصد خصلت تجاوز مىكند بيان فرمود ، ولى اين مقدار از جواب كوتاه نخستين امام استفاده مىشود كه اين آيه در واقع فهرستى

--> ( 1 ) نهج البلاغه خطبه 193 .