و از آنجا كه قرار دادن شهيد و گواه ، فرع بر اين است كه قبلا برنامه كامل و جامعى در اختيار افراد قرار داده شده باشد ، بطورى كه حجت بر همگى تمام شود ، تا به دنبال آن ، مساله نظارت و مراقبت مفهوم صحيحى پيدا كند ، لذا بلافاصله مىگويد : « و ما اين كتاب آسمانى ( قرآن ) را بر تو نازل كرديم كه بيان همه چيز در آن است » ( * ( وَنَزَّلْنا عَلَيْكَ الْكِتابَ تِبْياناً لِكُلِّ شَيْءٍ ) * ) . « هم هدايت است و هم رحمت ، و هم مايه بشارت براى همه مسلمانان جهان » ( * ( وَهُدىً وَرَحْمَةً وَبُشْرى لِلْمُسْلِمِينَ ) * ) . نكته‌ها : 1 - قرآن بيانگر همه چيز است . از مهمترين مباحثى كه در آيات فوق به ميان آمده « تبيان كل شىء » بودن قرآن است . « تبيان » ( به كسر « ت » يا فتح آن ) معنى مصدرى دارد ، يعنى بيان كردن ( 1 ) و از اين تعبير با توجه به وسعت مفهوم « * ( لِكُلِّ شَيْءٍ ) * » به خوبى مىتوان استدلال كرد كه در قرآن ، بيان همه چيز هست ، ولى با توجه به اين نكته كه قرآن يك كتاب تربيت و انسانسازى است كه براى تكامل فرد و جامعه در همه جنبه‌هاى معنوى و مادى نازل شده است روشن مىشود كه منظور از همه چيز ، تمام امورى است كه براى پيمودن اين راه لازم است ، نه اينكه قرآن يك دائرة المعارف بزرگ است كه تمام جزئيات علوم رياضى و جغرافيايى و شيمى و فيزيك و گياه شناسى و مانند آن در آن آمده است ، هر چند قرآن يك دعوت كلى به كسب

--> ( 1 ) آلوسى در « روح المعانى » از بعضى از ادباى عرب نقل مىكند كه تمام مصدرهايى كه بر وزن تفعال آمده همه به فتح « ت » مىباشد مگر دو لفظ « تبيان » و « تلقاء » ، ضمنا بعضى اين كلمه را مصدر ، و بعضى اسم مصدر دانسته‌اند .