از اين گذشته « آنها موجودات مرده اى هستند كه هرگز بويى از حيات نبرده و نه استعداد آن را دارند » ( * ( أَمْواتٌ غَيْرُ أَحْياءٍ ) * ) . آيا نبايد معبود حد اقل موجود زنده اى باشد ، و از نياز يا عبادت عابدانش آگاه گردد ؟ بنا بر اين چهارمين صفت معبود حقيقى يعنى « حيات » نيز در آنها به كلى منتفى است . سپس اضافه مىكند « اين بتها اصلا نمىدانند در چه زمانى عبادت كنندگانشان معبوث خواهند شد » ( * ( وَما يَشْعُرُونَ أَيَّانَ يُبْعَثُونَ ) * ) . اگر پاداش و جزا به دست آنها بود حد اقل بايد از « رستاخيز بندگان خود » با خبر باشند ، با اين نادانى چگونه لائق عبادتند ؟ و اين پنجمين صفتى است كه معبود به حق بايد داشته باشد و آنها فاقد آنند ( 1 ) . شايد بارها تا كنون گفته‌ايم كه بت و بت پرستى در منطق قرآن مفهوم وسيعى دارد ، بسيار وسيعتر از خدايان ساختگى از سنگ و چوب و فلزات . هر موجود و هر كسى را كه تكيه گاه خود در برابر خدا قرار دهيم و سر نوشت خود را دست او بدانيم او بت ما محسوب مىشود ، به همين دليل تمام آنچه در آيات فوق آمده درباره كسانى كه امروز ظاهرا خداپرستند اما استقلال يك فرد مؤمن راستين را از دست داده و تكيه گاهى براى خود از بندگان ضعيف

--> ( 1 ) در تفسير آيه « * ( أَمْواتٌ غَيْرُ أَحْياءٍ وَما يَشْعُرُونَ أَيَّانَ يُبْعَثُونَ ) * » مفسران غير از آنچه در بالا گفتيم احتمالات ديگرى هم داده‌اند ، از جمله اينكه منظور اين است كه بتها نمىدانند كى مبعوث مىشوند سپس به بعضى از آيات استشهاد كرده‌اند كه مىگويد : « مشركان و بتهايشان هر دو در جهنم خواهند بود » ( سوره انبياء 68 ) . ولى روشن است كه اگر منظور اين باشد ارتباط قابل ملاحظه اى با محتواى آيات قبل و بعد نخواهد داشت ، بنا بر اين صحيح همان تفسيرى است كه در بالا آورده‌ايم ( دقت كنيد ) .