بيان شده و با آيات گذشته كه اشاره به مساله تبليغ مشركان داشت نيز تناسب دارد . در نخستين آيه مورد بحث اشاره به سه قسمت از وظائف رهبران و مبلغان - به صورت خطاب به پيامبر ص - شده ، در آغاز مىگويد : « در طرز رفتار با مردم سختگير مباش و با آنها مدارا كن ، عذرشان را بپذير ، و بيش از آنچه قدرت دارند از آنها مخواه » ( * ( خُذِ الْعَفْوَ ) * ) . « عفو » گاهى به معنى مقدار اضافى چيزى آمده ، و گاهى به معنى حد وسط و ميانه ، و گاه به معنى قبول عذر خطاكار و بخشيدن او ، و گاه به معنى آسان گرفتن كارها . قرائن آيات نشان مىدهد كه آيه فوق ارتباط با مسائل مالى و گرفتن مقدار اضافى از اموال مردم كه بعضى از مفسران گفته‌اند ندارد ، بلكه مفهوم مناسب ، همان « آسان گرفتن » و « گذشت » و « انتخاب حد وسط و ميانه » است ( 1 ) . بديهى است اگر رهبر و مبلغ ، شخص سختگيرى باشد به زودى جمعيت از اطراف او پراكنده مىشوند ، و نفوذ خود را در قلوب از دست خواهد داد ، همانطور كه قرآن مجيد مىگويد : وَلَوْ كُنْتَ فَظًّا غَلِيظَ الْقَلْبِ لَانْفَضُّوا مِنْ حَوْلِكَ : « اگر سختگير و بد اخلاق و سنگدل بودى به طور مسلم از گرد تو پراكنده مىشدند » ( 2 ) . سپس دومين دستور را به اين صورت مىدهد : « مردم را به كارهاى نيك و آنچه را عقل و خرد ، شايسته مىشناسد و خداوند آن را نيك معرفى كرده ، دستور ده » ( * ( وَأْمُرْ بِالْعُرْفِ ) * ) . اشاره به اينكه ترك سختگيرى مفهومش مجامله كارى نيست ، بلكه بايد

--> ( 1 ) براى توضيح بيشتر در باره معنى « عفو » به جلد دوم تفسير نمونه صفحه 80 مراجعه شود . ( 2 ) آل عمران آيه 159 .