به معنى درس نخوانده و بعضى آن را به معنى مكى تفسير كرده‌اند ( 1 ) . ولى هيچ مانعى ندارد كه كلمه « امى » اشاره به هر سه مفهوم بوده باشد و بارها گفته‌ايم كه استعمال يك لفظ در چند معنى ، هيچگونه مانعى ندارد ، و در ادبيات عرب شواهد فراوانى براى اين موضوع وجود دارد . ( درباره امى بودن پيامبر ص بعد از تكميل تفسير اين آيه مشروحا بحث خواهيم كرد ) . 3 - « پيامبرى كه صفات و علامات و نشانه‌ها و دلائل حقانيت او را در كتب آسمانى پيشين ( تورات و انجيل ) مشاهده مىكنند » ( * ( الَّذِي يَجِدُونَه مَكْتُوباً عِنْدَهُمْ فِي التَّوْراةِ وَالإِنْجِيلِ ) * ) . در زمينه وجود بشارات مختلف در كتب عهدين ( تورات و انجيل ) حتى تورات و انجيل تحريف يافته كنونى نيز پس از تكميل تفسير اين آيه بحث جداگانه خواهيم داشت . 4 - « پيامبرى كه محتواى دعوت او با فرمان عقل كاملا سازگار است ، به نيكيها و آنچه خرد آن را مىشناسد و نزدش معروف است ، دعوت مىكند ، و از بديها و زشتيها و آنچه خرد ناشناس مىشمرد ، نهى مىنمايد » ( * ( يَأْمُرُهُمْ بِالْمَعْرُوفِ وَيَنْهاهُمْ عَنِ الْمُنْكَرِ ) * ) . 5 - محتواى دعوت او با فطرت سليم همآهنگ است ، « طيبات و آنچه را طبع سليم مىپسندد ، براى آنها حلال مىشمرد ، و آنچه خبيث و تنفرآميز مىباشد بر آنها تحريم مىكند » ( * ( وَيُحِلُّ لَهُمُ الطَّيِّباتِ وَيُحَرِّمُ عَلَيْهِمُ الْخَبائِثَ ) * ) . 6 - او بسان مدعيان دروغين نبوت و رسالت كه هدفشان به زنجير كشيدن توده‌هاى مردم و استعمار و استثمار آنها است ، نيست ، نه تنها بندى بر آنها نمىگذارد ، بلكه « بارها را از دوش آنان برمىدارد ، و غل و زنجيرهايى را كه

--> ( 1 ) براى اطلاع از اين روايات به تفسير نور الثقلين جلد 2 صفحه 78 و 79 و تفسير روح المعانى جلد 9 صفحه 70 ذيل آيه مورد بحث مراجعه فرمائيد .