الشيخ ناصر مكارم الشيرازي
108
الأمثل في تفسير كتاب الله المنزل ( تفسير نمونه ) ( فارسي )
اما داستان شيطان به همين جا پايان نيافت ، او به هنگامى كه خود را مطرود دستگاه خداوند ديد ، طغيان و لجاجت را بيشتر كرد و به جاى توبه و بازگشت به سوى خدا و اعتراف به اشتباه ، تنها چيزى كه از خدا تقاضا كرد اين بود كه گفت : « خدايا ! مرا تا پايان دنيا مهلت ده ، و زنده بگذار » ( * ( قالَ أَنْظِرْنِي إِلى يَوْمِ يُبْعَثُونَ ) * ) . اين تقاضاى او به اجابت رسيد و خداوند فرمود : « به تو مهلت داده خواهد شد » ( * ( قالَ إِنَّكَ مِنَ الْمُنْظَرِينَ ) * ) گرچه در اين آيات تصريح نشده است كه چه اندازه از تقاضاى شيطان پذيرفته گرديد ، ولى در آيه 38 سوره حجر مىخوانيم كه به او گفته شد فَإِنَّكَ مِنَ الْمُنْظَرِينَ إِلى يَوْمِ الْوَقْتِ الْمَعْلُومِ : « به تو تا روز معينى مهلت داده خواهد شد » يعنى تمام تقاضاى او به اجابت نرسيد ، بلكه به مقدارى كه خداوند مىخواست انجام شد ( در باره معنى « إِلى يَوْمِ الْوَقْتِ الْمَعْلُومِ » ذيل آيه 38 سوره حجر به خواست خدا بحث خواهيم كرد ) . ولى او نمىخواست براى جبران گذشته زنده بماند و عمر طولانى كند ، بلكه هدف خود را از اين عمر طولانى چنين بيان كرد : « اكنون كه مرا گمراه ساختى ! بر سر راه مستقيم تو كمين مىكنم و آنها را از راه بدر مىبرم » ( * ( قالَ فَبِما أَغْوَيْتَنِي لأَقْعُدَنَّ لَهُمْ صِراطَكَ الْمُسْتَقِيمَ ) * ) تا همانطور كه من گمراه شدم ، آنها نيز به گمراهى بيفتند ! . نخستين پايه گذار مكتب جبر شيطان بود ! از آيه فوق بر مىآيد كه شيطان براى تبرئه خويش ، نسبت جبر به خداوند داد ، و گفت : چون تو مرا گمراه ساختى ، من نيز در گمراهى نسل آدم كوشش