* ( بِسْمِ اللَّه الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ ) * را سرقت كردند « ( اشاره به اينكه در آغاز سوره‌ها آن را نمىخوانند ) ( 1 ) . گذشته از همه اينها سيره مسلمين همواره بر اين بوده كه هنگام تلاوت قرآن * ( بِسْمِ اللَّه ) * را در آغاز هر سوره اى مىخواندند ، و متواترا نيز ثابت شده كه پيامبر ص آن را نيز تلاوت مىفرمود ، چگونه ممكن است چيزى جزء قرآن نباشد و پيامبر و مسلمانان همواره آن را ضمن قرآن بخوانند و بر آن مداومت كنند . و اما اينكه بعضى احتمال داده‌اند كه بسم اللَّه آيه مستقلى باشد كه جزء قرآن است اما جزء سوره‌ها نيست ، احتمال بسيار سست و ضعيفى به نظر مىرسد ، زيرا مفهوم و محتواى * ( بِسْمِ اللَّه ) * نشان مىدهد كه براى ابتدا و آغاز كارى است ، نه اينكه خود يك مفهوم و معنى جدا و مستقل داشته باشد ، در حقيقت اين جمود و تعصب شديد است كه ما بخواهيم براى ايستادن روى حرف خود هر احتمالى را مطرح كنيم و آيه اى همچون * ( بِسْمِ اللَّه ) * را كه مضمونش فرياد مىزند سر آغازى است براى بحثهاى بعد از آن ، آيه مستقل و بريده از ما قبل بعد بپنداريم . تنها ايراد قابل ملاحظه اى كه مخالفان در اين رابطه دارند اين است كه مىگويند در شمارش آيات سوره‌هاى قرآن ( بجز سوره حمد ) معمولا * ( بِسْمِ اللَّه ) * را يك آيه حساب نمىكنند ، بلكه آيه نخست را بعد از آن قرار مىدهند . پاسخ اين سؤال را « فخر رازى » در تفسير كبير به روشنى داده است آنجا كه مىگويد : هيچ مانعى ندارد كه * ( بِسْمِ اللَّه ) * در سوره حمد به تنهايى يك آيه باشد و در سوره‌هاى ديگر قرآن جزئى از آيه اول محسوب گردد . ( بنا بر اين مثلا در سوره كوثر « بِسْمِ اللَّه الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ إِنَّا أَعْطَيْناكَ الْكَوْثَرَ » همه يك آيه محسوب مىشود ) . به هر حال مساله آن قدر روشن است كه مىگويند : يك روز معاويه در

--> ( 1 ) بيهقى جلد 2 صفحه 50 .