عبد الرحمن جامي
مقدمة آشتياني 27
نقد النصوص في شرح نقش الفصوص
شاگرد حوزه و مكتب ابن عربى مىداند و براى او تالى قائل نمىباشد و تصريح نموده است كه مبانى ابن عربى از طريق تلميذ و خليفهء او در حوزه هاى عرفانى رواج پيدا نمود ، چه آن كه عظمت قونوى در عرفان و خبرگى او در تدريس و حسن سليقهء او در تقرير مبانى و قدرت و قوت فكر و نظر او در بيان و تحرير مسائل سبب شد كه طالبان معرفت از اطراف و اكناف جهان اسلام به خدمت او بشتابند و مطلوب و معشوق خود را در او بيابند . جمعى از افاضل ايرانى نيز به حوزهء او رونق دادند و از بزرگترين تلاميذ حوزهء او گرديدند . تلاميذ قونوى بر تلاميذ استاد او كما و كيفا ترجيح دارند و در نشر افكار استاد نيز بسيار موفق بودهاند و مبانى و قواعد تصوف را از طريق تدريس و تأليف ترويج نمودند . قونوى با اينكه مبانى استاد را به ديگران آموخته و افكار ابن عربى را سر و صورت داده سعى كافى مبذول داشته است كه استقلال فكرى خود را حفظ نمايد و جديت نمود كه آثارش يكسره مشتمل باشد بر زبدهء مباحث و مانند برخى از آثار پر از غث و سمين نباشد . حقا قونوى داراى استقلال فكرى است و هر چه نوشته است همه اش زبده و درخشان و تازه و محققانه است . صدر الدين علاوه بر ذوق و استعداد بىمانند در عرفان از قدرت فكرى و قوت نظر حيرتآور بهره دارد ، و در دو طريق بحث و ذوق راسخ ، و اثر وجودى و سهم او در تربيت شاگردان نامدار و محقق و تأليف آثار بىنظير ، و در بين أساطين معرفت در دوران اسلامى بىمانند است ، و دومى در طريقهء خود ندارد . قونوى بنا به تصريح مؤيد الدين جندي و شارح تائيه سعيد الدين فرغانى « 1 » آن چه را كه تدريس مىنموده است تلاميذ تقريرات او را مىنوشتند ، كما اينكه شخص قونوى در مقدمه اى كه بر شرح تائيه نوشته تصريح نموده است كه تقريرات من را حول تائيه تلاميذ مىنوشتند ، و تقريرات فرغانى از همه بهتر به نظرآمد . جندي نيز نوشته است كه هنگام قرائت فصوص الحكم نزد استاد مطالب شرح خود را به استاد نشان مىدادم . يكى از تلاميذ معروف قونوى عفيف الدين تلمسانى از مردم مغرب عربى
--> « 1 » . نام فرغانى به تصريح خود او و استادش « سعيد الدين سعيد فرغانى » است .