عبد الرحمن جامي
مقدمة ويليام چيتيك 34
نقد النصوص في شرح نقش الفصوص
از اهل جند در تركستان بوده است ، شهرى كه در قرن هفتم هجرى توسط مغولان ويران شد . سال وفات وى را بروكلمان در تاريخ أدبيات عرب 690 و حاجى خليفه در كشف الظنون 700 مىدانند . حاجى خليفه مىگويد كه وى در سال 691 لاميه اى را با شرحى فارسى انشاء كرده است . « 1 » جامى در نفحات الانس دربارهء جندي چنين مىنويسد : « وى از شاگردان و مريدان شيخ صدر الدين است . جامع بوده است ميان علوم ظاهرى و باطنى . بعضى از مصنفات شيخ بزرگ را ، چون فصوص الحكم و مواقع النجوم ، شرح كرده است ، و مأخذ ساير شروح فصوص شرح وى است ، و در آن جا تحقيقات بسيار است كه در ساير كتب نيست ، و كمال وى از آن معلوم مىشود . » « 2 » مطالعه اى سطحى در دو شرح معروف فصوص ، يعنى شرح كاشانى و شرح قيصرى ، نشان مىدهد كه در شرح كاشانى موارد زيادى وجود دارد كه شارح عينا و يا با خلاصه و تحرير و تصرف مطالبى را از جندي نقل قول مىكند ، و در شرح شاگرد وى قيصرى نيز مواضعى وجود دارد كه به وضوح از جندي متأثر است . « 3 » گمان مىرود كه مطالعهء دقيق اين دو شرح
--> « 1 » Geschichte der arabischen litteratur , vol . 1 . p . 451 . كشف الظنون ، ج 5 ، ص 297 . « 2 » ص 558 . « 3 » اين مطلب قابل ذكر است كه كاشانى نسخه اى از فصوص داشته است كه جندي بر قونيوى خوانده بود ( « و قد وجدت في نسخة قرأها الشيخ العارف مؤيد الدين الشارح للكتاب هذا على الشيخ الكامل صدر الدين القنوى بخطه . . . » شرح فصوص كاشانى ، قاهره ، 1387 ق ، ص 12 ) . براى چند نمونه از نفوذ جندي در كاشانى و قيصرى موارد زير ذكر مىشود . اول صفحات شرح كاشانى و قيصرى آورده مىشود ، و سپس صفحات نقد النصوص كه در آن جا جامى اصل عبارت كاشانى يا قيصرى را از جندي نقل كرده است ، و يا اينكه شمارهء برگها در نسخهء خطى شرح جندي كه در كتابخانهء مركزى دانشگاه تهران موجود است نوشته مىشود . شرح كاشانى : 73 : 138 / 19 - 27 . 90 : 152 / 16 - 25 . 103 : 163 / 6 - 10 . 123 : 189 / 12 - 190 / 17 . 191 : 208 / 23 - 209 / 7 . 209 : جندي 181 پشت و 182 رو . 254 : 240 / 4 - 9 . 247 : جندي 198 پشت و 199 رو . 259 : 246 / 13 - 18 . 267 : جندي 212 رو . 291 : 38 / 14 - 39 / 5 . 304 - 305 : جندي 230 پشت تا 231 پشت . 324 - 325 : جندي 246 رو و 247 رو . شرح قيصرى : 218 : جندي 142 رو . 469 : جندي 247 رو .