عبد الرحمن جامي
مقدمة ويليام چيتيك 35
نقد النصوص في شرح نقش الفصوص
مؤيد كلام جامى خواهد بود كه مأخذ بيشتر مطالب آنها شرح جندي است . علاوه بر دو كتاب عربيى كه جامى از آنها نام برده است جندي چند كتاب به فارسى نيز تأليف كرده است . نسخه اى از يكى از آنها ، نفحة الروح و تحفة الفتوح در كتابخانهء مركزى دانشگاه تهران ( نسخهء خطى شمارهء 2393 ) محفوظ است . كتابى است بسيار فصيح در 271 صفحه و دو قسمت : عرفان نظرى و عرفان عملى . در آن جا مؤلف از سه اثر ديگر خود به فارسى نام مىبرد : خلاصة الإرشاد ، ارشاد الخلاصة و اكسير المعاملات . براى نمونه از سبك نثر فارسى جندي اين چند سطر از نفحة الروح دربارهء انواع اولياء نقل مىشود : « صنفى را « رجال العدد » خوانند ، و هيچ زمانى از اين اولياء خالى نباشد . و قيام عالم به وجود اين اشخاص است . و ايشان در هر عصر سيصد و شصت نفساند على الأكثر . بزرگتر و كاملتر همه يك نفس باشد ، كه او قطب الاقطاب و كامل عصر و رجل الوقت و مظهر تام حق است . و بعد از او در مرتبه دو اماماند ، يكى قطب عالم غيب ، و دوم قطب عالم شهادت . . . « صنف دوم از اولياء « افراد » اند ، و ايشان خارج العدداند . و قطب الاقطاب را بر ايشان حكم نباشد ، و شايد كه يك يك از ايشان مساوى قطب باشد در كمال » ( ص 125 - 126 ) . د . شيخ سعد الدين سعيد فرغانى ( ف : در حدود 700 ) حاجى خليفه نام وى را « السعيد محمد بن احمد الفرغاني » و « سعد الدين محمد بن احمد الفرغاني » مىنويسد و مىگويد كه به « السعيد الفرغاني » معروف است . جامى نيز در نقد النصوص ( 19 / 2 ) « سعد الدين سعيد » مىنويسد . در برخى از منابع اسم وى « سعيد الدين » آمده است . در نفحات الانس جامى دربارهء فرغانى چنين مىنويسد : « وى از كمل ارباب عرفان و أكابر اصحاب ذوق و وجدان بوده است . هيچ كس مسائل علم حقيقت را چنان مضبوط و مربوط بيان نكرده است كه وى در ديباجهء شرح قصيدهء تائيهء فارضيه بيان كرده . اولا آن را به عبارات فارسى شرح كرده بوده است و بر شيخ خود ، شيخ صدر الدين قونيوى قدس سره ، فرموده ، و شيخ آن را استحسان بسيار كرده . . .