تحقيقي جديدتر استفان روسپولى 39 كتاب و رسالة از او بر مىشمارد . « 1 » آثار قونيوى بدون شك در اشاعهء افكار و عقايد شيخ أكبر در سرزمينهاى شرقى اسلام اهميت خاصى داشته است . حتى ممكن است ادعا كنيم كه عرفا و حكماى پس از شيخ أكبر هميشه وى را با چشم صدر الدين مىديدند ، چون راه آشنائى با افكار و عقايد وى ، آثار صدر الدين و شاگردان وى بوده است . به قول جامى فهم و درك « مقصود شيخ در وحدت وجود » فقط توسط آثار قونيوى براى نسلهاى بعد - و مخصوصا جهان شرقى اسلام - ميسر شد . دليل اين مطلب اين است كه صدر الدين افكار شيخ را از « لسان سامى » عرفان به لسان عرفان در محيط ايرانى منتقل كرد . أسلوب و طرز بيان عرفان به لسان سامى به طور كلى به لوامع برق مىماند ، زيرا اين طرز بيان از الهامات پى در پى كه بر صحيفهء قلب مىتابد سرچشمه مىگيرد ، و عناصر آن رابطهء « افقى » و يا منطقى طبق نظر عقل استدلالى ندارد ، در حالى كه اساسا مباحث عرفانى در جوّ و محيط فكرى ايران با يك ديگر تسلسل و رابطهء منطقى مستقيم دارد ، و كسانى كه استعداد درك مباحث عرفانى را داشته باشند مىتوانند توسط اين بحثها پله پله از نردبان معرفت صعود كنند . « 2 » به عبارت ديگر مباحث عرفان ايران به صورت نسبة مستمر و پيوسته مطرح مىشود ، در حالى كه مباحثى از قبيل آنها كه در كتب شيخ أكبر آمده است به صورت لمعات نور و الهامات ظاهرا مستقل و از هم بريده بيان مىشود . استاد سيد جلال الدين آشتيانى در بيان اهميت شيخ صدر الدين اين نكات را از ديدگاه عرفان مدون و منظم ايران به اختصار چنين شرح مىدهد : صدر الدين « در سر و صورت دادن به مبانى عرفانى بىنظير است و بر محيى الدين در بيان حقايق و ترتيب مسائل به صورت تحرير كتب عقلى و فلسفى . . . رجحان دارد . در كلمات محيى الدين حرفهاى خارج از موازين علمى زياد است . ولى صدر الدين قونيوى مبانى مهمهء استاد را با طرز شيوا و بيان خاص

--> « 1 » Brockelmann , c . , Geschichte der arabischen litteratur , Leiden , 1937 - 49 , Vol . 1 , pp . 449 - 450 . Ruspoli , La Clef De Monde Suprasensible , pp . 15 - 26 . « 2 » رك مقالهء آقاى دكتر سيد حسين نصر « Persia and the destiny of Islamic Philsophy » , Studies in Comparatie Religion , 1972 , vol . 6 , pp . 31 - 42 , esp . pp . 39 - 40 .