و أنّ الخلق لا مقصر لهم عن القيامة ، مرقلين فى مضمارها ألى الغاية القصوى . ( و با دنيا است كه آخرت احراز مىگردد ، و با فرا رسيدن قيامت ، است كه بهشت [ به مردم با تقوى ] نزديك مىشود و دوزخ براى گمراهان . قطعى است كه براى مخلوقات جايگاه قرارى جز روز رستاخيز نيست . آنان در ميدان قيامت به غايت نهايى خود در حركت خواهند بود . ) آخرت يعنى جايگاه بروز نتائج كارهايى كه در زندگى دنيوى از بشر صادر شده است . اين مطلب در مبحث پيشين مطرح شده است و احتياجى به توضيح بيشتر ندارد . بقيهء جملات فوق بيان ترتيب مراحلى است كه از آغاز آخرت شروع مىگردد . 22 ، 24 - قد شخصوا من مستقرّ الأجداث و صارو ألى مصائر الغايات ، لكلّ دار أهلها لا يستبدلون بها و لا ينقلون عنها ( مخلوقات از قرارگاه قبور خود بر مىخيزند و رهسپار سرنوشت خود مىگردند . براى هر جايگاهى از [ بهشت و دوزخ ] مردمى است كه آن را تبديل نمىكنند و از آن منتقل نمىگردند . ) تا بتوانيد با اين جملهء ويرانگر حيات : نمىبينم ، پس نيست خودتان را تسليت ندهيد . آرى ، امثال رباعيات ذيل از نظر ذوقيات تخيلى براى تسليت و خود فريبى جالب است : زان پيش كه غمهات شبيخون آرند فرماى كه تا بادهء گلگون آرند تو زرنه اى اى غافل نادان كه ترا در خاك نهند و باز بيرون آرند منسوب به خيام يك چند به كودكى به استاد شديم يك چند به استادى خود شاد شديم پايان سخن شنو كه ما را چه رسيد از خاك بر آمديم و بر باد شديم منسوب به خيام