نطق آب و نطق خاك و نطق گل هست محسوس حواس اهل دل فلسفى كاو منكر حنّانه است از حواس انبياء بيگانه است مطلب چهارم - به نظر مىرسد كه احتمال تسبيح و سجده و قنوت بمفهوم خاص آنها كه از مقولهء ذكر و حركات خاص است [ غير از تسليم شدن همهء آنها به قوانين حاكمه بر آنها ] قوىتر از همهء احتمالات است . امّا مقولهء ذكر ، آيهء 20 و 21 از سورهء فصلت چنين است : * ( حَتَّى إِذا ما جاؤُها شَهِدَ عَلَيْهِمْ سَمْعُهُمْ وَأَبْصارُهُمْ وَجُلُودُهُمْ بِما كانُوا يَعْمَلُونَ . وَقالُوا لِجُلُودِهِمْ لِمَ شَهِدْتُمْ عَلَيْنا قالُوا أَنْطَقَنَا الله الَّذِي أَنْطَقَ كُلَّ شَيْءٍ وَهُوَ خَلَقَكُمْ أَوَّلَ مَرَّةٍ وَإِلَيْه تُرْجَعُونَ ) * . هنگامى كه ( آن تبهكاران ) وارد آتش مىشوند . گوش و چشمان و پوستهاى آنان به آن چه كه عمل مىكردند ، شهادت دادند ، آنان به پوستهاى خود گفتند : چرا به ضرر ما شهادت داديد ، آنها مىگويند : آن خداوندى كه همهء كائنات را به گفتار آورده است ، ما را به سخن گفتن وادار فرمود و آن خدا است كه شما را در اولين دفعه به وجود آورد و بسوى او برمىگرديد . ) امير المؤمنين عليه السلام در آخر جملات مورد تفسير مىفرمايد : و آتت أكلها بكلماته الثّمار اليانعة ( و ميوه‌هاى رسيده با مشيتها و اوامر الهى آمادهء خورده شدن گشتند . ) براى توضيح اين مطلب ، مجبوريم يك بررسى در بارهء معناى قانون كه عبارتست از يك قضيهء كلى كه از جريان نظم در كائنات انتزاع مىگردد . آيا وجود قوانين كلى در علوم و فلسفه‌ها كه از وجود ثابتها كشف مىكند ، مىتواند آنها را از نظاره و سلطهء دائمى الهى بىنياز نمايد اين يك مسئلهء بسيار با اهميتى است كه بدين مشكل كه براى بررسى مطرح نموديم ، كمتر مورد بحث و تحقيق قرار مىگيرد ، البته يك عدّهء مسائلى كه مسئله مزبور مىتواند به آنها