به لطف و توفيقات ربّانى نباشد ، هيچ علَّتى براى صرف آن امتياز و قدرت در خيرات فردى و اجتماعى ندارد . و ما در سرتاسر تاريخ شاهد همين جريان بوده و هستيم كه هر وقت انسان تكيه بر خويشتن كرد و آنچه را كه بدست آورد ، مستند به تدبير و زور بازوى خود تلقّى نمود ، هر گامى كه برداشت بر ضرر خود و ديگران بوده است . 4 - * ( قالَ يا قَوْمِ أَ رَأَيْتُمْ إِنْ كُنْتُ عَلى بَيِّنَةٍ مِنْ ) * ( 1 ) . ( و نيست توفيق من مگر از خدا ، به او توكَّل كرده‌ام و بسوى او برميگردم . ) استعانت از خداوند در مواردى متعدّد از نهج البلاغه مورد تأكيد قرار گرفته است از آن جمله : يك - و نستعينه على هذه النّفوس البطاء عمّا امرت به ( 2 ) . ( و از خداوند يارى مىجوئيم براى اداى تكليف در بارهء اين مردمى كه به آن چه مأمور شده‌اند كند و بىاعتنا هستند . ) عظمت اين مربّى ( علىّ بن ابي طالب عليه السّلام ) در آنست كه براى آگاه ساختن و تعليم و تربيت مردم از خدا يارى مىجويد . درخشش عظمت آن بزرگ مربّى انسانيّت در جملهء مورد تفسير در حدّيست واقعا خيره كننده . او نمىگويد : من مىتوانم شما را تعليم و تربيت نمايم ، و نمىگويد : بشر قابل تعليم و تربيت نيست ، و نمىگويد : كسى غير از من توانائى تعليم و تربيت مردم را ندارد . او مىگويد : ما از خدا يارى مىطلبيم براى توجيه و ساختن اين واماندگان مسير رشد كه نمىخواهند شتابى در مسابقه در اين ميدان زندگى معنىدار داشته باشند . اى خدا ، توئى معلَّم و مربّى حقيقى ، اى خالق انسانها .

--> ( 1 ) هود آيهء 88 . ( 2 ) نهج البلاغه ج 1 خطبهء 114 ص 169 .