محمد تقي جعفري
248
ترجمه و تفسير نهج البلاغه ( فارسي )
بىمأخذ سازنده تر و روشن كننده تر است آرى ، قطعا چنين است ، زيرا اعتراف به ندانستن كشف از يك احساس عظمت و ارزش در واقعيّات مىنمايد كه اظهار كنندهء « نمىدانم » را از ببازى گرفتن آنها باز مىدارد و اين احساس موجب آن مىشود كه خود را در رديف جويندگان و سؤال كنندگان قرار بدهد و به گفتن « نمىدانم » قناعت نكند . اگر در اين مورد دقّت بيشترى نمائيم ، اين امتياز را هم براى اعتراف كننده به « نمىدانم » مشاهده مىكنيم كه سؤال كننده با شنيدن « نمىدانم » از اعتراف كننده مخصوصا اگر شخصيّتش در معرفت چشمگير هم بوده باشد ، حشمت و جلالى در روح آن شخصيّت و عظمت و ارزش بزرگى در واقعيّات احساس مىكند كه آن انسان بزرگ آن واقعيّات را ببازى نمىگيرد . از طرف ديگر « مىدانم » هائى كه بر خلاف واقع از يك جاهل ابراز مىشود ، چه بسا كه او را بروزگار سياه بنشاند و حتّى گاهى بنابودى وى بينجامد . در كلمات قصار شمارهء 85 از امير المؤمنين عليه السّلام چنين مىخوانيم : من ترك قول لا أدرى أصيبت مقاتله . ( هر كس كه جملهء « نمىدانم » را ترك كند به موارد نابودى خود كشيده مىشود . ) اين معنى را در جملاتى از امير المؤمنين عليه السّلام چنين مىخوانيم : و لا يستحيينّ أحد منكم إذا سئل عمّا لا يعلم أن يقول لا أعلم ، و لا يستحيينّ أحد إذا لم يعلم الشّىء أن يتعلَّمه . ( 1 ) ( هيچ يك از شما از گفتن « نمىدانم » در موقع سؤال از چيزى كه آن را نمىداند ، احساس شرم نكند و هيچيك از شما از تعلَّم و آموختن چيزى كه نمىداند ، خجالت نكشد . ) گويا امير المؤمنين عليه السّلام مىخواهد اين حقيقت را متذكَّر شود كه يك انسان نبايد از اعتراف به اين كه در موقعيّت پائينتر قرار گرفته است و بايد گام ببالاتر گذارد ،
--> ( 1 ) . كلمات قصار و حكم شمارهء 82 .