68 ، 79 - الَّذي أبتدع الخلق على غير مثال امتثله و لا مقدار احتذى عليه ، من خالق معبود كان قبله ، و أرانا من ملكوت قدرته ، و عجائب ما نطقت به آثار حكمته ، و اعتراف الحاجة من الخلق إلى أن يقيمها . بمساك قوّته ، مادلَّنا باضطرار قيام الحجّة على معرفته ، فظهرت البدائع الَّتي أحدثتها آثار صنعته ، و أعلام حكمته ، فصار كلّ ما خلق حجّة له و دليلا عليه و إن كان خلقا صامتا ، فحجّته بالتّدبير ناطقة و دلالته على المبدع قائمة ( خلق را بدون مثالى كه آن را تجّسم بخشد و بدون مقدارى كه با آن مقايسه و تطبيق نمايد ، ابداع فرمود - مثال و مقدارى كه خالقى معبود پيش از او ( خدا ) ساخته باشد . خداوند سبحان براى ما از ملكوت قدرتش و از شگفتىهاى آثار گوياى حكمتش و از اعتراف خلق به احتياج به آنچه كه آن را با قدرت ربوبى خود حفظ مىنمايد به ضرورت قيام حجّت براى شناخت خود راهنمائى فرموده است . [ و براى روشن ساختن حجّت و برهان براى مردم ] حقائقى بديع و حيرت انگيزى كه آثار صنعت و علائم حكمتش بوجود آورده آشكار شده است . در نتيجه ، هر چه كه او آفريده است براى [ اثبات عظمت ] او حجّت و دليل گشته است اگر چه مخلوق بىزبان باشد ، حجّت خداوندى در بارهء آن خلق گويا است و راهنمائى او براى اثبات خداوند ايجاد كننده ابداعى برپاست . ) 2 - مخلوقات با مشيّت خداوندى ابداع شده و خداوند همهء آنها را براى خدا شناسى و خدايابى راهنمائى فرموده است . تغييرات و بوجود آمدن اشياء در عالم هستى ، انواعى مختلف دارد . از آن جمله :