را توجيه قابل قبول بنمايد محروم مىباشد . آن فرهنگ و تمدّنى كه نتواند هويّت مزبور را در انسان تحقّق ببخشد و يا نتواند دارندهء چنان هويّتى را پيش ببرد ، اعتبارى از ديدگاه اسلام ندارد ، زيرا هويّتى ندارد كه بتواند در خدمت هويّت آدمى قرار بگيرد . پس از دقّت در اين مقدّمه وارد مىشويم به ديدگاههاى امير المؤمنين عليه السّلام در نهج البلاغه در بارهء عوامل بروز و اعتلاء و سقوط جوامع و فرهنگها و تمدّنهاى آنها : 1 - پاىبندى شديد به خصلتهاى نيكو - هر اجتماعى از انسانها كه تقيّدى به خصلتهاى نيكو نداشته باشد ، طعم انسانيّت را نخواهد چشيد ، اگر چه از همهء سطوح و ابعاد عالم طبيعت آگاهى داشته و در حدّ اعلا از آنها برخوردار بوده باشد ، چنان كه در تعدادى از جوامع دوران ما مشاهده مىشود در حقيقت لزوم خصلتهاى نيكو براى يك جامعهء متمدّن ، لزوم آب براى مادّهء رويندهء نيازمند به آب است ، به همين جهت در همين نهج البلاغه در ده‌ها مورد مىبينيم كه امير المؤمنين عليه السّلام اصرار به داشتن و تقويت خصلتهاى نيكو فرموده است . قرآن مجيد يك قسمت از آيات خود را به بيان ضرورت همين خصلتهاى نيكو قرار داده است . در يك جملهء مختصر تقيّد به خصلتهاى نيكو كه انسان را متخلَّق به اخلاق عالى مىنمايد ، هدف اعلاى بعثت پيامبر اكرم صلَّى اللَّه عليه و آله معرّفى شده است . پيامبر اكرم صلَّى اللَّه عليه و آله فرموده است : بعثت لأتمّم مكارم الأخلاق ( من براى تتميم مكارم اخلاق مبعوث شده‌ام . ) به نظر مىرسد آغاز سقوط ارزشهاى انسانى و وارد كردن انسانها به تاريخ طبيعى حيوانى از موقعى است كه اخلاق را از قاموس زندگى