در حال نطفه گى خفه شده‌اند . در بعضى از دورانها و جوامع به شكل مسخ شده اى بوجود خود ادامه داده‌اند بطورى كه : گر تو به بينى نشناسيش باز ما در همين تاريخ بشرى تحولات فوق العاده اى را مىبينيم كه با بهترين هدف گيرىها و با جدىترين فداكارىها و خلوص نيّت شروع شده ، با بدترين وضعى به صورت وسيله اى براى بردگى انسانها در آمده‌اند . دگرگونىهاى بسيار ارزنده اى بوسيلهء مردان با عظمت بوجود آمدند و ديديم كه چه نتايج غير منتظره اى را با دست شخصيتهاى ديگر ببار آوردند . اگر هم جانب منطق بهترى را مراعات كنيم و بگوئيم : خود آن تحول نبود كه نتايج پيش بينى نشده را بوجود آورد ، مىتوانيم بگوييم : كه به جهت انعطاف پايدارى كه در ذات انسانها خوابيده اغلب به بهانهء اين كه ما مىخواهيم خود را بسازيم ، دست به فعاليت مىزنند و مسير تحول سازنده را دستخوش دگرگونى قرار مىدهند . 2 - به ياد دارم كه يكى از روانشناسان روانپزشك در بحثى كه در بارهء انعطاف و قابليت بشر براى تحول داشتيم ، چنين گفت كه : بشر در هر دوره و هر جامعه و شرايطى هم كه متولد شود ، از صفر شروع مىكند . اين جملهء بسيار پر معنايى بود كه مباحث ما را به نتيجهء كاملا مثبت و عينى منجر نمود . اين حقيقتى است غير قابل انكار كه در منابع اسلامى با تعبير زير از پيامبر اسلام نقل شده است كه : كلّ مولود يولد على الفطرة ثمّ ابواه يهوّدانه و ينصّرانه و يمجّسانه . ( هر مولودى كه ديده به دنيا مىگشايد ، با فطرت صاف و پاك متولد مىگردد ، سپس پدر و مادر او ، وى را يهودى يا نصرانى و يا مجوسى مىنمايند ) . و معلوم است كه هيچ يك از عوامل وراثت نمىتواند سرنوشت قطعى كودك را تا پايان زندگى تعيين كند ، بلكه زمينهء مقتضى ولى قابل دگرگون شدن را در