كودك بوجود مىآورد . به همين دليل است كه « مولوى » با مشاهدهء عينى و درونى ، بطور جزم نه با رؤياى شاعرانه مىگويد : هر نفس نو مىشود دنيا و ما بى خبر از نو شدن اندر بقا عمر همچون جوى نو نو مىرسد مستمرى مىنمايد در جسد شاخ آتش را بجنبانى بساز در نظر او مىنمايد بس دراز اين درازى خلقت از تيزى صنع مىنمايد سرعت انگيزى صنع امرسون هم مىگفت : « اى انسان ، دنيا در برابر ديدگان تو هر روز تازه مىشود ، تو هم همواره تازه باش » . بنا بر مشاهدات تاريخى و مختصات روانى آدمى ، اين مطلب صحيح است كه بگويم : انسان در هر حالى مىتواند از صفر شروع كند . يا بعبارت ديگر انسان مىتواند از فوق صفر تنزل كند به صفر برسد و از اين نقطه بار ديگر شروع به تحول نمايد ، يا از زير صفر خود را به صفر برساند و از اين نقطه شروع به تعيين مسير جديد نمايد . مكتبهايى را در گذشته بررسى كرده‌ايم كه نخست براى ترويج و اشاعهء آن ، چنين قلمداد مىشد كه اصول و قوانين اين مكتب از طبيعت بشرى سرچشمه مىگيرد . پس از گذشت مدتى از تحقق عينى مكتب و اجراى آن ، معلوم مىگردد كه هيچ فردى با برچسب آن مكتب در پيشانى خود از مادر متولد نمىگردد . به همين جهت است كه دوام هر ايده ئولوژى و مكتبى كه با دست بشر ساخته شده است ، مستند به دوام تبليغ و تحريك و اجراى آن مستند به نيرو است . با اين ملاحظات ، نبايد از برگشت جامعهء مسلمانان پس از پيامبر به همان نقطه اى كه در زمان شروع رسالت قرار داشت ، تعجب كرد . درست است كه پيامبر عظيم الشأن با قوهء ربانى و فداكارى و تلاش بىنظيرى كه انجام داد ، شخصيت آنان را واقعا دگرگون كرد ، تا آن درجه از دگرگونى كه