مىكردند ) . توضيح - قوم يهود در عمل به شريعت ، خود سرىها كردند و احترام قانون الهى را بجاى نياوردند ، در نتيجه به سختىها گرفتار شدند . عامل مشقتها و سختيها خودشان بوده‌اند ، نه خداوند متعال . 3 - * ( مَثَلُ ما يُنْفِقُونَ فِي هذِه الْحَياةِ الدُّنْيا كَمَثَلِ رِيحٍ فِيها صِرٌّ أَصابَتْ حَرْثَ قَوْمٍ ظَلَمُوا أَنْفُسَهُمْ فَأَهْلَكَتْه وَما ظَلَمَهُمُ الله وَلكِنْ أَنْفُسَهُمْ يَظْلِمُونَ ) * ( 1 ) . ( مثل آنچه كه در اين زندگى دنيوى در راه هوى و هوسهاى خود انفاق مىكنند مانند باد زهر آگينى است كه به زراعت مردمى كه به خويشتن ستم ورزيده‌اند بوزد و آن را نابود بسازد . خداوند به آنان ظلم نكرده است ، بلكه خودشان بوده‌اند كه ستم به خويشتن مىورزيدند ) . 4 - * ( هَلْ يَنْظُرُونَ إِلَّا أَنْ تَأْتِيَهُمُ الْمَلائِكَةُ أَوْ يَأْتِيَ أَمْرُ رَبِّكَ كَذلِكَ فَعَلَ الَّذِينَ مِنْ قَبْلِهِمْ وَما ظَلَمَهُمُ الله وَلكِنْ كانُوا أَنْفُسَهُمْ يَظْلِمُونَ ) * ( 2 ) . ( آيا مىنگرند و انتظار آن را مىكشند كه فرشتگان به سراغشان بيايند ، يا امر پروردگارت بيايد ، آنان كه پيش از اين تبهكاران بودند ، چنين توقع و انتظارى داشتند . و خداوند بر آنان ظلم نكرد ، بلكه آنان بودند كه به خويشتن ظلم مىورزيدند ) . در چهار آيهء فوق عوامل ظلم صريحا به خود مردم تبهكار نسبت داده شده است : 1 - كبر و خودكامگى فرعون و فرعونيان و غوطه ور شدن آنان در لذايذى كه به تيره روزى بينوايان جامعه تمام مىشد . 2 - از ارزش انداختن قانون و خودسرى در انجام تكليف . 3 - مصرف كردن مواد اقتصادى كه ركن معيشت جامعه است ، در راه هوى و

--> ( 1 ) آل عمران آيهء 117 . ( 2 ) النحل آيهء 33 .