( چنين مىبينم كه مسجد شما مانند سينهء كشتى روى دريا است كه عذاب خداوندى بالا و پايينش را فرا گرفته ، همهء ساكنان آن را غرق نموده است ) . اين غيب گوئى در دو روايت ديگر هم نقل شده است . مسئلهء سوم - بيان مشخصات محيط طبيعى بصره كه جنگ جمل در آن به راه افتاده است . اين مشخصات بقرار زير است : 1 - آب شور . 2 - نزديكى به آب . 3 - كثافت و بدبوئى زمين كه مجاور آب است . 4 - گودى زمين . بلادكم انتن بلاد اللَّه تربة ، اقربها من الماء و ابعدها من السّماء . ( شهرهاى شما داراى كثيفترين زمين در شهرهاى خداوندى است نزديكترين شهر به آب و دورترين آنها از آسمان ) . اين مسئله يكى از جالبترين مسائل علمى در جامعه شناسى است كه تأثير محيط طبيعى را در وضع روانى مردم با وضوح كامل مطرح كرده است . اين يكى از دلايل روشن است كه واقع نگرى اسلام را اثبات مىكند و تفسير طبيعى موجوديت انسانى را بطور رسمى ، از معارف ضرورى قلمداد مىكند . اين مسئله در قرون بعدى بوسيلهء ابن خلدون در مقدمه و منتسكيو در كتاب روح القوانين مشروحا مورد بررسى و پذيرش قرار گرفته ، امروز هم مانند يك اصل كاملا علمى مورد توجه مردم شناسان و جامعه شناسان قرار گرفته است . مطلبى كه بايستى در اين مبحث مورد دقت قرار بگيرد اينست كه تأثيرات محيط طبيعى اگر چه اصول بنيادين طبيعت انسان را مانند انديشه و اراده دگرگون نمىسازد ، ولى آداب و رسوم و قوانينى را به وجود مىآورد كه مىتوانند شئون حيات مردم را رنگ آميزى و توجيه نمايند . با نظر به اين قاعده است كه مىگوييم : امير المؤمنين عليه السلام مردم بصره را محكوم مطلق ننموده‌اند ، بلكه نمود طبيعى ارتباط آنان را با چنان محيط طبيعى بيان فرموده‌اند .