قرار مىگيرد ، به تذكر نكاتى نيازمنديم كه بعضى از آنها به منزله مطالب تثبيت شده مىباشد . 1 - ريشهء تاريخى برهان وجوبى : ريشهء اين برهان در سخنان پيشوايان جهان تشيع به طور اختصار ديده مىشود . مثلًا در دعاى معروف صباح ، امير المؤمنين عليه السلام عرض مىكند : « يا من دل على ذاته بذاته » . ( 1 ) ( اى خدايى كه ذات او دليل ذات اوست ) . و حضرت على بن حسين عليه السلام عرض مىكند : « بك عرفتك و انت دللتني عليك . . . و لو لا انت ما ادر ما انت » ( 2 ) ( به وسيلهء تو خودت را شناختم ، تويى كه مرا به سوى خودت دلالت نمودى ، اگر تو نبودى نمىدانستم كه چيستى ) . در روايت ديگرى چنين آمده است كه اگر او وجود نداشت نمىبايست براى او مفهومى در اذهان بشرى جلوه نمايد . ( 3 ) مرحوم محقق عالى قدر آقا شيخ محمد حسين اصفهانى با صراحت كامل در ابيات زير بيان نموده است : ما كان موجوداً بذاته بلا حيث هو الواجب جل و علا و هو بذاته دليل ذاته اصدق شاهد على اثباته يقضى بهذا كل حدس صائب لو لم يكن مطابق للواجب لكان اما هو لامتناعه و هو خلاف مقتضى طباعه او هو لافتقاره الى السبب و الفرض فرديته لما وجب

--> ( 1 ) دعاى صباح . . ( 2 ) دعاى ابو حمزه ثمالى . . ( 3 ) اين روايت را مرحوم علامه آقاى شيخ صالح مازندرانى در مذاكره حضورى كه با ايشان داشتم ، نقل كردند . .