« در عين ظهور گشت مخفى * در عين خفا نمود اظهار » از حقيقت مطلقهء « اراده » تعبير نموده‌اند به « حبّ به ذات » يا « سريان اراده در كسوت أسماء وصفات » . در روايات موجود در « أصول » كافى وتوحيد صدوق ، وبه عبارت واضحتر در مأثورات عترت وأهل بيت ، عليهم السلام - كه حق را به جميع أسماء وصفات در عين ثابت كلى خود ، كه سمت سيادت بر أعيان جميع اشيا دارد ، مىخوانند - منشأ ظهور ذات به « فيض أقدس » ، كه همان ظهور علمي در هياكل ممكنه نيز مىباشد ، ونيز منشأ تعين وظهور حقيقت وجود در تعين ثاني ومرتبهء « واحديت » ، صريحا « مشيّت » ناميده شده است . حضرت امام هشتم ، هشتمين قطب عالم از أقطاب كليه ووارثان مقام ولايت مطلقهء محمديه ، عليه وعليهم السلام ، از « اراده » تعبير به « العزيمة على ما يشاء » نموده‌اند . در روايت است كه امام هشتم به يونس فرمودند : أتعلم ما المشيئة ؟ قال : لا . قال عليه السلام : المشيئة هي الذّكر الأوّل . قال عليه السلام : أتعلم ما الإرادة ؟ قال : لا . قال عليه السلام : هي العزيمة على ما يشاء . « 6 »

--> « 6 » كافى ، « كتاب التوحيد » ، « باب الجبر والقدر والأمر بين الأمرين » ، الحديث الرابع . يونس بن عبد الرحمن نقل كرده است كه أبو الحسن ، علي بن موسى ، عليهما السلام ، به من گفت : يا يونس ، لا تقل بقول القدريّة ؛ فإنّ القدريّة لم يقولوا بقول أهل الجنّة ولا بقول أهل النار ولا بقول إبليس . ( چه آنكه « قدريه » ، كه همان فرقه معتزله اند ، به استقلال تام خلق در أفاعيل خود قايل اند ، ومشيّت واراده حق را نافذ در اشيا نمى دانند ؛ ودرك نكرده اند كه استقلال در فعل با استقلال در ذات ملازم است ؛ ونيز غفلت دارند از أصل مهم غير قابل انكار كه ممكن در وجود متقوم به واجب الوجود است ؛ ومعيّت قيوميه حق با هر پديده اى واحاطه قيوميه حق با هر موجود امكاني مسلّم ، وانكار آن كفر صريح مىباشد . ) يونس به آن حضرت عرض كرد : والله ، ما أقول بقولهم ولكني أقول : لا يكون إلاّ بما شاء الله وأراد وقضى وقدّر . امام ، عليه السلام ، فرمود : ليس هكذا . لا يكون إلاّ ما شاء الله وأراد وقدّر وقضى . بعضي فرموده امام را همچنانكه يونس خبر داده نقل كرده اند كه أراد وقدّر وقضى . در حالي كه در برخى از نسخ - از جمله نسخه چاپى « دفتر نشر فرهنگ أهل بيت » وبعضي از نسخ ديگر - در كلام امام ، عليه السلام ، وكلام منقول از يونس قدّر وقضى مذكور شده است . ومترجمان يا شارحان در آن حيران شده اند ، وبه رواياتى كه در چند صفحه قبل از آن ذكر شده است مراجعه نكرده اند . در كافى ، باب « في أنه لا يكون شيء في السماء والأرض إلاّ بسبعة » ، در حديث أوّل اين باب مذكور افتاده است : عِدّةٌ من أصحابنا . . . عن أبي عبد الله ، عليه السلام ، أنّه قال : لا يكون شيء في الأرض ولا في السّماء إلاّ بهذه الخصال السّبع : بمشيّة ، وإرادة ، وقدر ، وقضاء ، وإذن ، وكتاب ، وأجل . در روايت دوم اين باب مذكور است ، عن موسى بن جعفر عليهما السلام : لا يكون شيء . . . إلاّ بسبع : بقضاء ، وقدر ، وإرادة ، ومشيئة ، وكتاب ، وأجل ، وإذن . در بعضي از روايات مذكور است : عنعلم ، وقضاء ، وقدر ، ومشيئة . بايد توجه داشت كه « اراده » اگرچه به معناى مطلق علم نيست ، ولى اراده واجب همان علم به نظام أتم است از آن جهت كه نظام أتم مقتضاى ذات ، بلكه عين ذات ، است . يكى از اساتيد بزرگ ما « اراده » را صريحاً - با وجود اين همه روايات وآيات - نفى كرده است ، به اين دليل كه اراده با « علم » فرق دارد ، واراده از معاني انتزاعية است كه بعد از تعلق « قدرت » انتزاع مىشود . ونگفت كه از فعل انتزاع مىشود يا فاعل . وتوجه نفرمود كه در هر صفتي از صفات حق معاني كليه صفات موجود است ؛ نه آنكه مفاهيم صفات متحد باشند ، كما زعمه كثير من المتأخرين . وكثيرى نيز از توجه به اين امر مهم كه فاعل فاقد اراده فاعل موجب ومضطر است غفلت كرده اند . از « كلام » نيز ، به زعم أستاذ ، « قدرت » اراده شده است ، ولى مگر مفهوم كلام وقدرت يكى است . در مقام ذكر أمهات أسماء حق به جاى « فاعل » و « جاعل » ، وغير اين دو ، « متكلم » و « قائل » گفته اند . نه هر كه سر بتراشد قلندرى داند .