مهربانى نورزد هيچ كسى با او رفت و آمد نكند و بندگانش او را تنها بگذارند تا چه رسد به ديگران ، بندهء حلقه به گوش ار ننوازى برود لطف كن لطف كه بيگانه شود حلقه به گوش 9 - من عذب لسانه كثر اخوانه . امير مؤمنان عليه السلام فرمود : هر كه زبانش خوش و شيرين باشد برادرانش بسيار باشد . شارح گويد : اخوان به كسر همزه جمع ( اخ ) است و در اين جا مقصود اعوان و ياران مىباشد . يعنى شيرينى و نرم زبانى سبب زياد شدن اعوان و ياران مىشود ، و تلخى زبان ( بد زبانى ) و درشتى زبان ، به گونه اى كه موجب دلتنگى ديگران شود سبب و عامل زياد شدن دشمنان در شهرها و روستاها مىگردد . 10 - بشّر مال البخيل بحادث او وارث امير مؤمنان عليه السلام فرمود : مال بخيل را به آفتى از روزگار يا ميراث خوران بشارت بده . شارح گويد : بشارت خبر مسرّت بخش است ، و تبشير القا كردن آن خبر به كسى است كه شادمانى را تعقّل مىكند و در اين جا مجاز است براى ترساندن به صورت تهكَّم و زور و مقصود از حادث بلاى آسمانى از جايى است كه مورد علم و گمان نمىباشد مانند غرق شدن و آتش سوزى و مصادره شدن و جز آن ، و بخل اخلاقى است كه موجب مىشود مرد مال خود را از بخشيدن در راه خير نگاه دارد ، و ضدّ آن اسراف و نادانى است . يعنى كسى كه مال خود را در راه خير چه به صورت واجب يا احسان نبخشد ناگزير به وسيلهء بلايى كه گمان ندارد از بين مىرود ، يا پس از او براى وارثانش مىماند و حسابش بر عهدهء اوست ، و تعلَّق گرفتن بشارت و ترساندن به مال مجاز عقلى است چون مژده و بيم دادن در حقيقت به كسى كه شادمانى و غم را تعقل نمىكند تعلَّق نمىگيرد . 11 - لا تنظر الى من قال و انظر الى ما قال . امير مؤمنان ( ع ) فرمود : به آن كه سخن گويد منگر و به آنچه مىگويد بنگر . شارح گويد : يعنى نبايد حالاتى از قبيل پستى نفس و تبار و عمل نكردن به گفته و بىادبى گوينده مانع از آن شود كه گفتارش را نپذيريم و به سخنش گوش ندهيم و از دهانش دانش و حكمت نگيريم چنان كه گفته شده ( 1 ) : حكمت گمشدهء مؤمن است ، هر جا

--> ( 1 ) گوينده اين سخن ارزنده نيز امير مؤمنان عليه السلام است و در نهج البلاغه روايت شده است بلكه قسمت آغازين آن در شمار صد كلمه اى است كه جاحظ آن را از كلمات على ( ع ) برگزيده و با شرحش خواهد آمد ( به كلمه شماره 67 بنگريد ) .