ابن ميثم البحراني ( مترجم : صاحبي )

265

شرح مئة كلمة لأمير المؤمنين ( ع ) ( فارسي )

جنان به معناى قلب است و از اجتنان كه به معناى پنهان كردن است گرفته شده است . چون اين امور چهارگانه به ظاهر و نسبت به كسى كه علَّت واقع شدن آنها را نمىداند ، گناه و جرمى محسوب مىگردد كه انجام دهنده اش نكوهش مىشود و از آنچه قانون عدالت اقتضا مىكند بيرون است ناگزير امام عليه السلام آمرزش و پوشاندن آن را از خدا طلب مىكند . توضيح جملهء اوّل كه چشم زدنها گاهى گناه محسوب مىشود . منظور چشم زدنهايى است كه وسيله اى براى انجام دادن گناه مىباشد كه خود گناه است . مانند اين كه ستمگرى قصد ستم كردن به شخصى را دارد و شناساندن او را از ديگرى مىخواهد امّا او از معرفى كردن شخص مظلوم با زبان كراهت دارد و آن را زشت مىداند و نيز مىترسد كه اگر راست بگويد هدف سبّ و دشنام شخص مورد ستم واقع شود كه در آنجا حضور دارد به اين دليل با اشاره به چشم او را معرّفى مىكند . و ستمگر را آگاه مىسازد . و مانند كسى كه با چشم به شخصى كه غافل از بعضى گناهان است ، اشاره مىكند تا آن اشاره سبب انجام آن گناه شود . و هر چه وسيله براى انجام گناه باشد گناه محسوب مىشود . و هر كه ديگرى را به بدى رهنمون شود مانند انجام دهندهء همان بدى است . « يعنى در گناه او شريك است » و راهنمايى كردن با اشارهء چشم مانند روشن سخن گفتن است . منظور از سقطات الفاظ ، خطاى در گفتار و سخن پشت و زشت گفتن است و گناه بودن آن هم روشن است . چون گناه عبارت از كارى است كه آدمى بر خلاف قانون عدل كه هدف اديان الهى از تكليفهاى بشرى است انجام مىدهد . امّا مقصود از هفوات اللسان : لغزشهاى زبان است و گناه بودن آن نيز روشن است . و آن علَّت خطاى در گفتار و زشتگويى است چون گاهى با لغزشهاى زبان گفتار زشت از دهان خارج مىشود . و امّا سهوات الجنان : چنان كه پيش از اين دانستى منظور از قلب ، نفس مىباشد جز اين كه چون تعلَّق اوّليه نفس به قلب است ، مجازا اسم قلب بر نفس اطلاق شده است و اين مجاز از باب اطلاق اسم تعلَّق گيرنده بر مورد تعلَّق مىباشد . و نيز براى اين است كه ميان مردم ، قلب ، همان عقل و نفس انسان است . چون تصوّر كردن نفس بر بيشتر مردم پوشيده است . و منظور از سهوات جنان ، همان غفلتهاى نفس از مطالعه كردن خزانه اى است كه