ابن ميثم البحراني ( مترجم : صاحبي )
259
شرح مئة كلمة لأمير المؤمنين ( ع ) ( فارسي )
كلمهء چهل و دوّم گفتار امام عليه السلام : لا محبّة مع مراء با وجود لجاجت ، دوستى محقّق نمىشود . شارح گويد : مراء و ممارات ، به معناى مجادله است و منظور از اين كلمه توضيح اين مطلب است كه مرا و جدال و ردّ و بدل كردن سخن با دوستان از امورى است كه با دوستى و الفت آنان نسبت به شخص لجوج و جدالگر ، جمع نمىشود . بلكه محبّت را از بيخ و بن بر مىكند . بيان مطلب آن است كه پيش از اين توضيح داديم كه دوستى سبب الفت و انس مىشود كه مردم در اصلاح امر دنيا و آخرتشان بدان نيازمندند . و توضيح داديم كه انس و الفت سبب خوشبختى دو جهان است . حكيمان و خردمندان اتفاق نظر دارند بر اين كه جدال و لجاج با دوستان دوستى را از ريشه بر مىكند . چون موجب اختلاف مىشود . و اختلاف موجب جدايى است و آن مخالفت با الفتى است كه شريعت پايدار اسلام بر آن تشويق فرموده است . و پيامبران همگى به وجوب آن سخن راندهاند . بعضى از مردم جدال و لجاج را بر مىگزينند و مىپندارند كه ذهنها را تيز و شكها را پراكنده مىكند و در ميدان سخن نفس را تمرين مىدهد . چنين شخصى در مجالس صاحبنظران به عمد جدال مىكند و سخنان افراد عامى را بر زبان مىآورد تا دوستش را بيشتر شرمنده سازد و او را در دست خويش مغلوب كند . و اگر آن كار را در خلوت انجام دهد آسانتر است ليكن در ميان جمع بدان كار مبادرت مىكند كه حاضران به دقّت نظر و استدلال و بسيارى دانش او معتقد شوند . و اين فكر شايسته نمىباشد جز براى متجاوزان و ستمگران كه داراى ثروتند . چون عادتشان بر اين است كه بعضى بعض ديگر را تحقير كنند . و فردى از آنها از كوچك شمردن رفيقش و سرزنش او و كاستن مروّتش و جست و جوى عيبهايش و دنبال كردن لغزشهايش ، جدا نمىشود . و هر يك از آنان تا آن جا كه مىتوانند در بدگويى رفيقشان زياده روى مىكنند تا به دشمنى زياد منتهى شود كه موجب سخنچينى بعضى از آنان از ديگرى و زايل شدن نعمتش گردد . و اين عمل او را به خونريزى و ديگر بديها سوق مىدهد . و هر گاه چنان باشد چگونه دوستى با جدال و لجاج پايدار مىماند يا با آن ، اميد به الفت و جلب انس و همدمىشود امام عليه السلام در اين كلمه بر واجب بودن ترك جدال هشدار مىدهد چون لازمه اش از ميان بردن چيزى است كه در زبان شريعت وجود آن خواسته شده است . پس راز اين سخن كه از امام عالم كامل صادر