شده و به زيور و زيب آداب آراسته شده بر تو ظاهر و آشكار شد . و خدا سرپرست توفيق است . كلمهء چهل و سوّم گفتار امام عليه السلام : لا سودد مع انتقام با كيفر گرفتن ، سرورى نمىماند . شارح گويد : سؤدد . اسمى از سيادت و آقايى است . و انتقام ، كيفر گرفتن است از گناهى كه قبلا انجام شده . و چنان كه پيش از اين توضيح داده شد ، انتقام از جنبش نيروى خشم نشأت مىگيرد . انتقام گاهى ستوده و گاه نكوهيده است . انتقام ستوده آن است كه بر طبق دستور شريعت در امور سياسى و ادارهء منزل صادر گردد . انتقام نكوهيده آن است كه از حدّ اعتدال به طرف تفريط بيرون شود . و آنچه در اين كلمه منظور امام عليه السلام است و مخالف با سرورى است همين نوع از انتقام مىباشد . علَّت اين كه كيفر گرفتن مخالفت با سيادت و سرورى است آن است كه انتقام نيروى خشم را نسبت به كسى كه از او انتقام گرفته مىشود به جنبش مىآورد . و او را وادار مىكند كه به خاطر غيرت و حميّتى كه دارد مقاومت نمايد و او را دفع كند يا بگريزد و صحنه را رها كند . و همهء اين كارها موجب متنفّر شدن طبيعتها و دور شدن از خو گرفتن و مأنوس شدن است . و سرورى تنها با فروتنى و نرم گفتارى و ملايمت نسبت به پيروان حاصل مىشود . و اين كه طبيعت آنان را با مهربانيهاى گوناگون و شادمانى خاطر و بزرگوار داشتن و درگذشتن از بعضى بديهايشان و چشم پوشى از بعضى جريمه هايشان به خود جلب نمايد . تا انس و دوستى طبيعى را كه موجب الفت و اطاعت است به دست آورد . و اين همان است كه خداى متعال پيامبرش را به آداب اصلاحگرانه تأديب فرموده است . در قرآن كريم چنين فرموده است : « بال خود را فرود آور و بگستران براى هر كه پيرويت كند از مؤمنان » . « اگر تندخويى سنگين دل مىبودى از پيرامونت پراكنده مىشدند پس ايشان را ببخشاى و برايشان آمرزش بخواه و در كار با ايشان مشورت كن » همهء اين دستورات براى انس گرفتن و جلب محبّت و الفت خوب گرفتن است . امّا انقياد و اطاعت ، تابع به دست آمدن الفت است . چون افراد تابع ، پس از الفت گرفتن هر گاه كمال او را كه خود از آن تهى مىباشند ، بنگرند . با دلهايى صاف و عارى از