ابن ميثم البحراني ( مترجم : صاحبي )

226

شرح مئة كلمة لأمير المؤمنين ( ع ) ( فارسي )

آن كه به دو اميد مىرود بر حسب عرف و عادت بخشنده است به همان سبب امام ( ع ) قضيّه را با ربّ آغاز فرموده است كه خبر مىدهد افراد نا اميد نسبت به آرزوهايشان كم هستند ، پروردگارا ما را با نرسيدن به آرزوهايمان مأيوس مفرما و با كارهاى بدمان رسوا مگردان ، و نسيم رحمتت را بر ما افاضه فرما ، و مزه عفوت و شيرينى مناجاتت را به ما بچشان كه تو بسيار بخشنده اى . كلمهء بيست و سوّم گفتار آن حضرت ( ع ) : ربّ طمع كاذب . بسا طمعى كه دروغ باشد . شارح گويد : ماهيّت طمع را شناختى ، امّا دروغ گاهى بر خبرهاى گوينده كه با اعتقادش مطابقت ندارد گفته مىشود و بر آنچه از اعتقادات كه با اعتقاد وى مطابق نيست اطلاق مىگردد پس گفته مىشود : گمان دروغ و خيال دروغ ، و چون طمع در بعضى از صورتها مستلزم به دست آمدن چيزى است كه در آن طمع شده امام ( ع ) بر آن دروغ اطلاق فرموده و اين از باب اطلاق كردن اسم لازم بر ملزومش است و در اين جا مقصود توضيح آن است كه طمع دروغ بر حسب دلالت مطابقى اندك است و بر حسب دلالت التزام وا داشتن بر آن است كه طمعها را در جاى خود بايد نهاد و هدف اصلى هم همان است . توضيح اوّل : آن است كه غالبا طمع متوجّه امرى مىشود كه ممكن مىباشد از هر كه خود را شايستهء رسيدن به آن گرداند و اعتقاد به حاصل شدن آن يك بار علمى و يك بار گمانى و بار ديگر خيالى مىباشد ، در اعتقاد بر خاستن از علم دروغ نيست و بيشتر اوقات در اعتقاد ظنّى نيز دروغى وجود ندارد و اعتقاد خيالى نيز گاهى مطابق با واقع مىباشد ناگزير مطابق نبودن طمعى كه از آن اعتقادات سر چشمه مىگيرد و دروغ بودنش كمتر است به همان سبب امام ( ع ) قضيّه را با ربّ آغاز فرموده است . توضيح دوّم : اين است كه كلمه مستلزم هشدار بر زشتى طمع داشتن به امور فانى شدنى است چون خواستن آن امور با منتهى شدن به رستاخيز مشتمل بر دروغ بودن اعتقاد حصول آن مىباشد بطورى كه كوشش در آنچه مورد طمع است بيهوده مىباشد و بازگشت آن به زيان است پس شايسته است كه شخص طمع كننده در به دست آوردن مكانهاى طمعش كه برايش بهره دارد ثابت باشد ، و خدا توفيق دهنده است .