ابن ميثم البحراني ( مترجم : صاحبي )

214

شرح مئة كلمة لأمير المؤمنين ( ع ) ( فارسي )

اين رعايت ادب چون به صورت عادت در آيد نتيجهء ملكه اى است كه حلم ناميده مىشود و به صورت ملكه اى در مىآيد كه گذشت نام دارد ، سپس آن حضرت لفظ شفيع را بر معناى پيروزى اطلاق فرموده با آن كه حقيقت آن دو با هم مباينت دارند چون شفيع همانطور كه مىدانى كسى است كه با شخص گنهكار در رها شدن از جريمه اش همراه مىشود پس از آن كه تنها بوده است ، و ظفر و پيروزى معناى ديگرى دارد در اين صورت مىدانى كه اطلاق شفيع بر ظفر مجازى و از باب استعاره و تشبيه است . توضيح مناسبت اين است كه شفيع همانطور كه هدفش مهربانى و مدارا كردن و پوزشخواهى و تحمّل منّت از كسى است كه از او شفاعت مىخواهد ، بر طرف ساختن چيزهايى است كه در شخص مورد شفاعت گمان مىرود و اين گمان را شخصى كه نزد او شفاعت مىشود به شخص مورد شفاعت مىبرد و در خاطرهء اوست يا بر طرف ساختن بعضى از آن گمانهاست و خلاصه چيزى است كه به وسيلهء آن نيروى خشم از حركت در راستاى آزار گنهكار و كيفر گرفتن از او آرام مىشود همچنين پيروزى هر گاه حاصل شود كينه را از ميان مىبرد و نيروى خشم شخص پيروز را در حركت براى كيفر گرفتن مىشكند اين شكستگى نيروى خشم يا بدين سبب است كه وهم و خيال كه شوق انتقامجويى را بر اثر تصوّر شخص آزار دهنده تحريك مىكرد بر طرف شده است يا بدين دليل است كه شخص پيروز در حال پيروزيش عقيده دارد كه آزار شخص دشمن اندك و دشمنى او در بارهء او بى اثر مىباشد و چون اين تشبيه نيكو يا حسّى آشكار شد ظاهر مىشود كه اين مجاز از نيكوترين استعاره هاست در اين صورت ظفرى كه به معناى شفيع است ، شفيعى را كه محتاج شفاعت است در چشم پوشى از گناه و در گذشتن از خطايش كفايت مىكند و علاوه بر سرّ فايدهء شفاعت كردنش كه گفتيم با عادت كردن به آن برايش ملكه حلم حاصل مىشود او را فايدهء ديگرى است و آن اين است كه شفاعت كردن پيروزى در شخص غالب نيز سبب از ميان رفتن كينه از سوى شخصى است كه بر او پيروزى حاصل شده است در نتيجه گذشت از او و كيفر نگرفتن از وى سبب مىشود كه معتقد گردد از شخص عفو كننده به دو نفع مىرسد و آن سبب مىشود كه او را به شخص پيروز متمايل سازد و موجب شود كه دشمنى به دوستى و ترس به خو گرفتن و جدايى به مهربانى و كينه و دشمنى به محبّت تبديل شود ، و روشن شد كه تمام مطالب ياد شده خواستهء خداوند تعالىست تا مردم گردهم آيند و زياد شوند در اين