بدگويى عمرو بن عاص مىباشد : به مردم شام مىگويد كه من مردى شوخ و بسيار بازى گوش هستم ، و به شوخى و بازى ممارست دارم ، نادرست سخن گفته و به اين گفتار گناهكار است ، آگاه باشيد كه بدترين گفتار دروغ است ، و سخنى كه عمرو به زبان مىراند دروغ مىباشد ، ( با هر كه ) وعده كند خلاف آن رفتار نمايد ، و در پرستش خود پرگويى مىكند ، و سؤال مىشود و بخل مىورزد ( در جواب ) ، و به پيمان خيانت مىكند ، و از خويشان دورى مىنمايد ، و چون در ميدان جنگ حاضر شود » براى تهيج فساد و افروختن آتش جنگ « چه بسيار امر و نهى و زبان بازى مىكند تا وقتى كه شمشيرها به كار نيفتاده‌اند ، و آن گاه كه شمشيرها از غلاف بيرون آمده جنگ شروع شد بزرگترين حيله و نيرنگش آن است كه عورت خود را به مردم نشان دهد ( 1 ) ، بدانيد به خدا سوگند ياد مرگ مرا از شوخى و بازى باز مىدارد و فراموشى از آخرت عمرو را از گفتار حق مانع مىشود ، او با معاويه بيعت ننمود مگر به شرط آن كه عطيّه و بخششى به دو دهد و براى دست برداشتن او از دين رشوهء كمى ( حكومت چند روزهء مصر را ) به او بخشيد . ( 2 ) . و هر كه منصف باشد و نفس خود را از پيروى هوا و پيمودن راه عناد باز دارد مىداند كه اين كلمات ( در مورد شوخى ) از آن حضرت صادر نشده است با آن كه خود آنچه را زشت مىشمارد انجام داده باشد . و در شناخت برترى شخصى كه عيبجويى شده ناقص بودن عيبجويى ياد شده ( عمرو عاص ) كفايت مىكند چون اخلاق پست و كارهاى زشتى كه حضرت برايش ياد كرده است در او هست و بدانها مشهور مىباشد زيرا كسى كه در او صفات زير جمع شده باشد يعنى بسيار دروغگو باشد ، خلف وعده كند ، حسود باشد ، و در پرسش پرگويى نمايد ، در پيمان خيانت كند ، و از خويشاوند قطع رابطه نمايد ، و علاوهء بر آن خود پسند باشد به خاطر اين كه در جنگها به خود گمان دروغ دارد كه فرمان دهنده و منع كننده و زبان باز است با آن كه شايستهء هيچكدام از آنها نيست و هر گاه شمشيرها از غلاف بيرون آيد لباس ترس

--> ( 1 ) در جنگ صفيّن چون عمرو عاص با على ( ع ) در كارزار مصادف شد و حضرت بر او تاخت تا او را به قتل رساند ، عمرو خود را از اسب به زير انداخته روى زمين خوابيد و در برابر او پاهايش را بلند كرده عورتش را نمايان ساخت حضرت چشم پوشيده باز گرديد و بسر بن ارطاه كه يكى از سرلشكرهاى معاويه بود در همان جنگ صفيّن شيوهء عمرو را به كار برد و از چنگال مرگ رهيد بعد از آن جملهء يمنح القوم سبتّه ضرب المثل شد براى كسى كه در حوادث و پيش آمدها به ذلَّت و خوارى تن در دهد . به شرح نهج البلاغه ابن ميثم ، صفحات 209 - 210 ، رجوع كنيد . ( 2 ) خطبهء 84 .