ابن ميثم البحراني ( مترجم : صاحبي )

198

شرح مئة كلمة لأمير المؤمنين ( ع ) ( فارسي )

10 - يكى از حكيمان گفته است : اگر بر خاموشيم يك بار پشيمان شدم بر سخن گفتنم بارها پشيمان شده ام و ديگرى گفته است : اى آدمى زبانت را نگه دار تو را نگزد چون زبان مانند اژدهايى است . حكيمان بر اين كه پرگويى از نظر حكمت خداوندى مطلوب نيست استشهاد كرده‌اند بر اين كه ابزار شنيدن و ديدن از ابزار سخن گفتن بيشتر است بدين سبب سخن گويى كمتر مطلوب مىباشد ، و احاديث و مثلهايى كه در آن مورد رسيده بسيار است لكن سزاوار است بدانى كه سخن خير كه خالى از زيان باشد و مورد احتياج ، از كسى كه جاى سخن گفتن را بشناسد و عقلش به امورى فرمان دهد كه شايسته است بدان تكلَّم شود بهتر از سكوت مىباشد چون نتيجهء خاموشى پسنديده پاكسازى روان از آلودگيهاى صورتهاى پست است و آن ، خيرى است عدمى و عرضى و نتيجهء سخن خير به دست آوردن صورتهاى حاصله و صفات بهتر است و آن امرى وجودى و ذاتى مىباشد و امر وجودى ذاتى در وجود سزاوارتر از امر عدمى و عرضى مىباشد ، و همانطور كه مىدانى سخن ، به ستوده و نكوهيده تقسيم مىشود خاموشى هم به خوب و بد تقسيم مىگردد ، و همان گونه كه گوينده سخن ناروا مورد ملامت واقع مىشود شخص ساكتى كه سكوت بى جا مىكند نيز نكوهش مىگردد چنان كه امام ( ع ) در جاى ديگر فرموده است : خيرى در سكوت كردن در داورى نيست چنان كه در سخن گفتن از روى نادانى خيرى نمىباشد جز اين كه حكيمان بسيار تشويق بر ملازمت سكوت و كم گويى كرده‌اند چون خطر سخن گفتن قويتر و بيشتر است بدان سبب نكوهش براى شخص پر حرف لازمتر مىباشد ، بنا بر اين بر تو روشن شد كسى كه از سخن خيرش بهره مىبرد و آن كه با سكوت شايسته اش سالم مىماند ، به دعاى مستجاب امام ( ع ) كه چيزى مانع آن نمىشود شايستهء نزول رحمت خداوند رحمان و عنايت پروردگار مىگردد ، و خدا سر پرست توفيق است . كلمهء پنجم گفتار آن حضرت ( ع ) : الاعتذار تذكير با الَّذنب . پوزش خواهى يادآورى گناه است . شارح گويد : اعتذار پوزش خواهى از كسى است كه بر او ستم رفته باشد ، و عذر از بين رفتن اثر جرم با يادآورى است تا آشكار شود كه عقيده داشتن به علَّت آن اثر ( گناه ) مطابق با واقع نمىباشد و آن از گفتار عرب گرفته شده است ، عرب گويد : اعتذرت المنازل