ابن ميثم البحراني ( مترجم : صاحبي )

160

شرح مئة كلمة لأمير المؤمنين ( ع ) ( فارسي )

پرهيزكارى نيست . شارح گويد : كرم آن است كه نفس به آسانى مقدار زيادى مال را به اندازه اى كه شايسته است به صورتى شايسته در كارهاى بزرگ و پرفايده ببخشد و آن نوعى از انواع فضيلت بخشندگى است ، و تقى در لغت به معناى ترس مىباشد ، و در اصطلاح خاص ترسيدن نفس از آلوده شدن به پليديهاى جسمانى و متصف شدن به ملكات پست مىباشد و نيز به دور افكندن خواهشهاى جسمانى و دور شدن و گريختن از آنهاست با پايدارى كردن در برابر شيطانها و جنيّان كه در قلَّه ها ساكنند و الهامهاى كسانى كه به انواع زيركيها چنگ مىاندازند كه به بلندترين مقامها برسند اين پايدارى بايد به اندازهء معتدل و متوسّط باشد به گونه اى كه شايسته است و مطابق با قانون دين باشد و از قانونهايى كه براى رياضت كشيدن واقعى و چگونگى آن وضع شده است بيرون نباشد چون تجاوز كردن از كمال ، خود كاستى مىباشد ، و عزّت : شكوه و بزرگى مقام است . چون مطالب ياد شده را شناختى بايد بدانى كه همان گونه كه كرم بطور حقيقت بر آنچه ياد كرديم گفته مىشود همچنين گاهى مجازا گفته مىشود و مقصود از آن بى ميلى نفس و صرف نظر كردن آن از خواسته هاى جسمانى و كم توجّهى به لذّتهاى حسّى است كه در سرگرمى به آن بيم آن مىرود كه از قبلهء واقعى روى برگرداند اين التفات از قبلهء حقيقى سبب خشم خدا مىشود و قيدهايى كه آنها را در حقيقت تقوا اعتبار كرديم به عنوان استعاره است . كه برترين انواع مجاز مىباشد ، آن قيود عبارتند از : « بسهولة منه و طيب » يعنى ترس نفس از آلودگى با طيب خاطر و آسانى حاصل مىشود . مناسبت تشبيه آن است كه شخص بخشنده چنان كه مال فراوان را مىبخشد و براى به دست آوردن كارهاى بزرگ و پر فايده به اندازه اى كه شايسته است و به گونه اى كه سزاوار است از مال به آسانى جدا مىشود همچنين شخص پرهيزكار از آن نظر كه پرهيزكار است از لذّتهاى حسّى و خواسته هاى جسمانى به آسانى صرف نظر مىكند تا به كارهاى بزرگ و پرفايده دست يابد اين كارهاى مفيد لذّتهاى عالى و خواسته هاى جاويد است به اندازه اى شايسته و به گونه اى كه سزاوار مىباشد مشروط بر اين كه با قوانين شرعى و اوضاع حقيقى مخالفت نداشته باشد و به خاطر اين شباهت برتر و ملاحظهء لطيف و ظريف امام ( ع ) بطور كلى از تقى تعبير به كرم و بخشش فرموده است . امّا توضيح اين كه تقوا عزيزترين چيزى است كه نام بخشش بر آن اطلاق مىشود كه