منخزم : به خاء معجمه مشقوق ما بين المنخرين و مثقوبُ الاذن يعنى گوش و بينى بريده . ( ( 4568 ) ) چون كشانيدت بدين شيوه به دام * حمله بينى بعد از آن اندر زحام ن 609 18 - ك 211 7 زحام : زحمت و ازدحام . ( ( 4573 ) ) در فره دادن شنيده در كمون * حكمت لو لا رجالٌ مؤمنون ن 610 1 - ك 211 10 فره : به دو كسر فارسى افزونى . كمون : پنهانى « وَلَوْ لا رِجالٌ مُؤْمِنُونَ وَنِساءٌ مُؤْمِناتٌ لَمْ تَعْلَمُوهُمْ أَنْ تَطَؤُهُمْ فَتُصِيبَكُمْ مِنْهُمْ مَعَرَّةٌ بِغَيْرِ عِلْمٍ لِيُدْخِلَ الله فِي رَحْمَتِه مَنْ يَشاءُ لَوْ تَزَيَّلُوا لَعَذَّبْنَا اَلَّذِينَ كَفَرُوا مِنْهُمْ عَذاباً أَلِيماً » 48 : 25 ( 1 ) از جهت توضيح ترجمه آيهء مباركه بيان اعراب مىشود كه ان تطئوهم بدل اشتمال است از رجال اى لو لا وطء رجال و نساء يعنى قتلهم و جواب لو لا محذوفست به قرينه « لَوْ تَزَيَّلُوا لَعَذَّبْنَا اَلَّذِينَ كَفَرُوا » 48 : 25 و قوله تعالى بِغَيْرِ عِلْمٍ در معنى مقدم است و متعلق است به آن تطئوهم و قوله تعالى « لِيُدْخِلَ الله » 48 : 25 متعلق است به محذوف مثل فحال بينكم و بينهم ليدخل و معنى آن است كه اگر نبود كه مقتول مىشد به غير علم و به اشتباه مؤمنين و مؤمنات از مستضعفين اهل مكه كه اختلاط به كفار داشتند و نمىدانستيد شما ايشان را به اعيانهم پس مىرسيد به شما معره يعنى عيبى كه گناه باشد يا طعن كفار در حق شما كه اهل دين خود را به قتل رسانيدند هر آينه غذاب مىكرديم كفار را به قتل بر دست شما و ليكن به سبب حزم و احتياط شما امر نكرديم تا داخل در رحمت خدا باشند كفار به سلامت از مقتول شدن به سبب صلح و شما به سلامت از طعن و عيب و لو تزيلوا و اگر متميز بودند مؤمنين از كافرين هر آينه غذاب مىكرديم كافرين را به عذاب اليم . ( ( 4575 ) ) قصهء عهد حُديبيه بخوان * كَفَّ اَيْديكُمْ تمامت ز ان بدان ن 610 3 - ك 211 11 كَفَّ اَيْديكُمْ : اشارتست به كريمهء « وَهُوَ اَلَّذِي كَفَّ أَيْدِيَهُمْ عَنْكُمْ وَأَيْدِيَكُمْ عَنْهُمْ بِبَطْنِ مَكَّةَ مِنْ بَعْدِ أَنْ أَظْفَرَكُمْ عَلَيْهِمْ » 48 : 24 ( 2 ) يعنى خداوند كسى است كه باز داشته است دست ظلم ايشان را از شما به خوف و رعب از شما كه در دل ايشان افتاده و باز داشته است دست شما را از ايشان به نهى از قتل در بطن مَكه يعنى حُدَيْبيّه از بعد از آن كه ظفر داد شما را بر ايشان حاجز شد ميان

--> ( 1 ) قرآن كريم سورهء فتح آيهء 25 . . ( 2 ) قرآن كريم سورهء فتح آيهء 24 . .