ايماء : اشاره . سجل : دفتر . ( ( 1212 ) ) چون ببايد برده را از خواجه اى * عرضه دارد از هنر ديباچه اى ن 60 4 - ك 26 39 برده : مطلق اسير . ( ( 1230 ) ) در تو تا كافى بود از كافران * جاى گند و شهوتى چون كاف ران ن 61 2 - ك 27 12 تا كافى بود : كاف به معنى شكاف يا مخفف آن ، ايهام دارد به كاف كفر . و در « كافران » ايطا توهم نشود چه « كافران » از باب جناس مرفو است . كه « كافران » اول مركب است از كافر و آن كه اسم اشاره است ، يعنى آن شكاف جاى گند و شهوتى است چون كافران . ( ( 1234 ) ) بو البشر كو علَّم الاسما تك است * صد هزاران علمش اندر هر رگ است ن 61 8 - ك 27 16 بو البشر كو علَّم الاسما تك است : تك اينجا ( به تاء مثناة فوق و گاف فارسى ) به معنى بن ، چون تك درخت و به معنى روش ، چون تك و پو هر دو مناسب است و اما ( پك به پاى فارسى ) به معنى درجه و پلهء نردبان به كاف عربى است و تقفيه با « رگ » نمىشود ، و بعضى « بك » مخفف بيك و بيوك تركى كه به معنى بزرگ است خوانده‌اند . ( ( 1235 ) ) اسم هر چيزى چنان كان چيز هست * تا به پايان جان او را داد دست ن 61 9 - ك 27 16 كلّ بيت : بايد دانست كه تعليم اسماء نه همين تعليم الفاظ بود ، بلكه اگر اسماء الله تعالى باشد - چنان كه اولى اين است - مراد مظهريت آدم است از براى كل اسماء ، كه هيچ نوع از مخلوقات مظهريت كل را ندارد به جز آدم . چه ملايكه ، اگر چه مقرّبين و صافات صفاً باشند ، مظهر سبوح و قدّوس و سلام و نحو اينهااند . و حيوانات صامته مظاهر سميع و بصير و حى و قدير و مانند اينها مىباشند . و شياطين مظاهر مضلّ و متكبّر و عزيز و نحو اينهااند . و نار از براى قهّار و ماء از براى يحيى هواء از براى لطيف و منفس و ارض از براى خافض و صبور و سماء از براى ربّ و رافع ، و نافعين براى نافع و ضارّين براى ضار ، و همچنين همهء اسماء مظاهر ذاتند ، همهء اشياء مظاهر اسماء ، به خلاف آدم كه هيكل توحيد و مظهر جامع است ، آينهء سر تا پا نماست ، اصول اسماء و فروع اسماء را حكايت مىكند و در تحت اسم جلاله كه الله است واقع است و صفات جلال و جمال را مجلى است كه اِنَّ الله خَلَقَ آدَمَ عَلى صُورَتِه ( 1 ) و اسم در نزد اهل حقيقت ، حقيقت وجود است با تعيّن نورى . مثل آن كه چون ظاهر بالذات و مظهر ماهيات است اسم نور است ، و چون حضور خود را براى خود است اسم عالم و عليم و علام است ، و چون فياض انوار

--> ( 1 ) مسند احمد بن حنبل ، ج 2 ، ص 244 .