وحدت جمعيه است ، بلكه وحدت حقّهء ظليّه ، كه ظلّ الله است . چه سابق گفتيم كه نفس ناطقه جسمانية الحدوث و روحانية البقاست . از طبع تا لطيفهء خفويه و اخفويّه ، همه مراتب نفس است . و نفس ، اصل محفوظ همهء مراتب است و همان كه مصدر افعال طبيعيه است - بعينه - مبدأ آثار روحانيه و تعقلات است . ( ( 3237 ) ) قوت يك قوت باقى شود * ما بقى را هر يكى ساقى شود ن 353 13 - ك 128 30 قوّت : با قوت جناس تام دارد ، چه حرف مشدد در حكم مخفف است در جناس . ( ( 3238 ) ) ديدن ديده فزايد نطق را * نطق در ديده فزايد صدق را ن 353 14 - ك 128 31 ديدن ديده : يعنى با آن كه ديدن در ديده است ، و عشق و شوق در نزوعيه و شوقيه ، و صدق در قلب ، مع هذا اثر نفوذ مىكند از هر يك به ديگرى . و سبب آن است كه گفتيم . بيت : تن ز جان نبود جدا عضوى از اوست جان ز كل نبود جدا جزوى از اوست ( ( 3241 ) ) چون يكى حس غير محسوسات ديد * گشت غيبى بر همه حسها پديد ن 353 18 - ك 128 33 غير محسوسات ديد : مراد غير اين محسوسات طبيعيهء ظلمانيه است ، و الَّا كه آن محسوسات هم محسوسات حقيقيه است و اتمّ و اقوى . پس سالك مىبيند چيزى كه غير سالك نمىبيند و همچنين مىشنود چيزى از هاتف غيبى ، و استشمام مىكند از روايح غيبيه . و بالجمله از مطلق احساسات غيبيه چيزى دارد كه غيرش ندارد - كما مرّ . و اين وقتى است كه آن ديدنيها و استشمام كردنيها و غيرها مثالى باشد . و انسب به مقام و به عنوان كه آغاز منور شدن . . . باشد ، آن است كه مراد به غير محسوسات همين محسوسات باشد ، ليكن به اعتبار آيات الله و وجه الله ، نه وجه النفس . پس چون بصر آيات بين شد و نورى و نور بين شد ، سمع هم آيات شنو و نورى شود ، و همچنين مشاعر ديگر . ( ( 3243 ) ) گوسفندان حواست را بران * در چرا از اخرج المرعى چران ن 353 20 - ك 128 34 اخرج : يعنى مرعى در قول حق كه : * ( وَاَلَّذِي أَخْرَجَ اَلْمَرْعى 87 : 4 ( 1 ) ، تأويلش نباتات محسوسات خمسه است كه بايد به نحو اعتبار آياتى و علاماتى ملاحظه شود و ذريعهء رسيدن به صفات گردد . چنان كه فرموده‌اند : اِقرَأ و ارقَاء ( 2 ) و كلام ارسطاطاليس حكيم است كه « مَن فَقَدَ حِسّاً فَقَدَ عِلماً » . و اين است راه يافتن به گلزار حقايق و جنّت . بيت : داناى همه حقايق اشيا كيست آن كس كه شناخت حضرت اعلى را

--> ( 1 ) قرآن كريم ، سورهء اعلى ، آيهء 4 . . ( 2 ) كافى ، ج 2 ، ص 607 . .