و محقق است كه سلب صادق است به انتفاء موضوع ، و شر عدم است . و جاى ديگر فرموده : « عيب كى بيند روان پاك غيب » . و قُلتُ : ز آينهء دل اگرت رفت رنگ زنگيت اندر نظر آيد چو حور هر گاه بناى عالى را - بتمامه - ملاحظه كنى ، چنان كه نشيمن شامخ مىخواهد ، مطبخ و مبرز و مانند اينها را هم مىخواهد ، و اگر نباشد ناقص است . و همچنين اجزاء نظام كل ، همه را موصول ببين نه مفصول . موى سياه مشكين با گونهء گلگون قرين موجب آفرين بر كلك حسن آفرين است ، بلكه هر يك در جاى خود جاى هزاران تحسين است . « ابروى تو گر راست بدى كج بودى » . و چنان كه فرموده ، ورد و خار هر دو به مشيّت او به ملك او آمده‌اند . « آتش افروز به خارى نخرد بستان را » . ولى تو ذو العينين باش ، و ديدهء گلباز و كل پذير را با ديدهء آتش افروز انباز كن و محيط شو . مشرب ديگر به لسان برهان - كما قال تعالى : * ( قُلْ هاتُوا بُرْهانَكُمْ 2 : 111 ( 1 ) - آن است كه : هر ممكنى زوج تركيبى است از وجود و ماهيت ، و وجود اصل است و ماهيت اعتبارى است . وجود اندر كمال خويش سارى است تعيّنها امور اعتبارى است قالوا : اَلاعَيانُ الثّابَتَةِ ما شَمَّت رائِحَةَ الوُجوُدِ . و بديهى است كه وجود همه جا خير است ، و خيرات به وجود راجع است و شرور به عدم . پس بديها كه - فرموده ى نگارش اوست - وجود آنها مراد است . و ماهيت مجعول نيست ، نه به جعل بسيط - چه اعتبارى است و دونِ جعل است و عُرضهء اثر بودن را ندارد ، * ( إِنْ هِيَ إِلَّا أَسْماءٌ سَمَّيْتُمُوها أَنْتُمْ وَآباؤُكُمْ 53 : 23 ( 2 ) - و نه به جعل تركيبى - چه اين فى نفسه در ذاتيات محال است . و در آيهء شريفه اشارت است كه بد و شر و نقص و مانند اينها از خصوصيات عامه و خاصه ، نيستند مگر اسمى . ( ( 2552 ) ) آتنا فى دار دنيانا حسن * آتنا فى دار عقبانا حسن ن 32 9 - ك 118 19 آتنا : اشارت است به كريمهء : * ( رَبَّنا آتِنا فِي اَلدُّنْيا حَسَنَةً وَفِي اَلآخِرَةِ حَسَنَةً وَقِنا عَذابَ اَلنَّارِ 2 : 201 ( 3 ) . يعنى پروردگارا بيار ما را در دنيا خوبى و در آخرت خوبى و نگاه دار ما را از عذاب دوزخ . ( ( 2554 ) ) مؤمنان در حشر گويند اى ملك * نى كه دوزخ بود راه مشترك ن 320 11 - ك 118 20 مشترك : زيرا كه پل صراط ، جسرى است بر روى جهنّم كه از آن جا عبور كنند به سوى بهشت ، و فَجَره از آن جا ساقط شوند در جهنم . ( ( 2558 ) ) دوزخ آن بود و سياستگاه سخت * بر شما شد باغ و بستان و درخت ن 320 15 - ك 118 22

--> ( 1 ) قرآن كريم ، سورهء انبياء ، آيهء 24 . . ( 2 ) قرآن كريم ، سورهء نجم ، آيهء 23 . . ( 3 ) قرآن كريم ، سورهء بقره ، آيهء 201 . .