( ( 47 ) ) حس خفّاشت سوى مغرب روان * حس دُر پاشت سوى مشرق روان ن 203 6 - ك 79 24 روان : يك قافيه به « دال » و يكى به « راء » مىباشد ، و در بيت ترصيع است و فرق ميان دو نوع حس گذشت ، اگر خواهى رجوع كن ( ( 52 ) ) اى ببرده رخت حسها سوى غيب * دست چون موسى برون آور ز جيب ن 203 11 - ك 79 26 اى ببرده رخت حسها : خطاب با روح است . و رخت حسها به غيب بردن ، به دو طور است : يكى به پنج حسّ ديگر صور غيبيه رسيدن ، و دوم صور حسّيه را به خيال سپردن و معانى صرفهء كلَّيه از آنها تعقل كردن ، كه گفته‌اند : مَن فَقَدَ حِسَّاً فَقَدَ عِلماً . ( ( 53 ) ) اى صفاتت آفتاب معرفت * و آفتاب چرخ بندهء يك صفت ن 203 12 - ك 79 27 اى صفاتت : چون روح مظهر همهء صفات حقّ است ، و متعلَّم به همهء اسماء حسنى ، پس صفاتش آفتاب معرفت حق است ، چه هيكل توحيد است و مظهر جامع . به خلاف آفتاب چرخ كه مظهر بعض صفات است ، مثل ربّ و دائم و مانند اين . و بسيار از صفات تشبيهيه را مظهر نيست . و همچنين بسيارى از صفات تنزيهيه را . مثل آن كه غناى از قواى جسمانيه و تجرد از تعلَّق به جسم بر او روا نيست ، كه دائماً نفس او متحرك و محرّك جسم است ، بخلاف نفوس ناطقهء كليهء الهيه كه جلابيب ابدان ، بلكه طرح كونين و خلع نعلين و غنا به غناى غنى مغنى براى ايشان ميسّر است . و مثل آفتاب است در حكم ، هر فلك و فلكى . ( ( 54 ) ) گاه خورشيد و گهى دريا شوى * گاه كوه قاف و گه عنقا شوى ن 203 13 - ك 79 27 گاه خورشيد : لَقَد صارَ قَلبى قابِلًا كُلَّ صُوَرةٍ فَمَرعىً لِغَزلانٍ و دِيراً لِرُهبانٍ و گهى دريا شوى : درياى رحمت واسعه ، كه وجود منبسط است ، مثل حقيقت محمّديه ( ص ) كه رَحمةً للعالمين است . گاه كوه قاف : مراد قافِ قدرت فعليه است ، مثل حقيقت ولويّه ، چنان كه على ( ع ) فرمود : قَلَعتُ بابَ خَيبَر بِقُدرَةٍ رَبّانيّةٍ لا بِقُوَّةٍ بَشَيريَّةٍ [ 4 ] وَقاف قلم اعلى كه صاحب لواىِ اوَّلُ ما خَلَقَ الله رُوحى ، ( 1 ) ، فرمود : اَوّلُ ما خَلَقَ الله الَقلَمَ . ( 2 ) و قافِ قَلبُ المؤُمنِ عَرشُ الله الأعظَمُ . ( 3 ) [ 4 ] بشارة المصطفى لشيعة المرتضى ، ص 235 ، تأليف عماد الدين طبرى : و الله ما قلعت باب خبير قذفت به اربعين ذرعاً لم تحسى به اعضايى به قوت جسدية و لا حركة غذائيه و لكن أيدت بقوة ملكوتية و نفس بنور ربها مضيئة .

--> ( 1 ) شرح اصول كافى ملا صدرا ، ج 1 ، ص 216 . . ( 2 ) شرح اصول كافى ملا صدرا ، ج 1 ، ص 216 . . ( 3 ) شرح اصول كافى ، ج 1 ، ص 506 : قلب المؤمن عرش الرحمن . .