سعيد الدين سعيد فرغاني
29
مشارق الدراري ( شرح تائية ابن فارض ) ( فارسي )
قصيدهء تائيه وخمريه سر و كار داشته اند ، اين مطلب را بيان مىنمودند . از معاصران ابن فارض كه در عرفان وسلوك داراى مقام ومنزلت بوده اند و با او ملاقات كرده و يا با او مصاحبت داشته اند ، چند نفر را مىتوان ذكر كرد ، از جمله شهاب الدين سهروردى صاحب « عوارف » . يكى ديگر از معاصران ابن فارض ، شيخ اعظم ابن عربى است كه بر كليهء معاصران خود ترجيح دارد و بعد از او مايه بحث واساس تحقيق ومدار أفادت در مدارس بزرگ تصوف ، افكار وعقايد وآثار اين شخصيّت ممتاز اسلامى است وبزرگترين تلميذ او ، صدر الدين قونوى افاضل طالب عرفان را به خود متوجه نمود و « فصوص الحكم » استاد خود را چندين دوره تدريس نموده وتلاميذ وشاگردان تلاميذ او ، تعليقات وشروح محققانه بر فصوص ابن عربى نوشتند ، وحوزه هاى عرفانى را در تصوف نظرى قبضه نموده وبهترين آثار از خود باقى گذاشتند و به تدريج تحقيقات عرفانى در مباحث امور عامه والهيات به معناى أخص ومباحث نفس ونحوهء ظهور روح وكيفيت رجوع آن به حق اول و تحقيق در مقامات ومراتب نفس ، افكار فلسفى را تحت شعاع خود قرار داد ، وافكار عرفانى در حوزه هاى فلسفى جلوه خاص پيدا نمود ، و بعد از گذشت چند قرن صدر الدين محمد بن إبراهيم الشيرازي ، معروف به ملا صدرا وصدر المتألَّهين وصدر الحكماء وصدر المحققين در عالم معرفت ظاهر شد و جميع طرق فلسفى از مشائى واشراقى ورواقى را مورد دقت و تحقيق قرار داد و با آن كه او حكيمى محقق و صاحب مكتب فلسفى است - و در حكمت نظرى به طريق مشائيه وفلسفهء ذوقى طريقهء اشراقيه ، محقق بىنظيرى است ومكتب حكمت متعاليه را بدون پيروى از طريقه اى تأسيس نمود - آن چنان افكار عرفانى را محققانه تقرير نمود ومآخذ آن را از قرآن وسنت و احاديث وارد از طرق اهل بيت وعترت عليهم السلام ، نشان داد و روشن ساخت كه نزد شخص طالب معرفت ، طريقه عرفان بر ديگر مشارب ترجيح دارد ، واصولا درك كثيرى از مباحث اعتقادى از قبيل مباحث معاد واحوال انسانى در نشآت بعد از مرگ وكثيرى از مبانى مربوط به ملكوت اعلى - صعودا ونزولا - جز از طريق نبوت وولايت امكان ندارد ، لذا در « رسالهء سه اصل » فرمود : عقل نظرى در ادراك اين مسائل اعجمى و در درك اوليات از مسائل نشآت بعد از موت ،