افاضل حوزهء درسى قونوى و تربيت شدگان حوزه اين شاگرد بزرگ ، بيش از تلاميذ حوزه علمى شيخ أكبر ، ابن عربى ، استاد قونوى كما وكيفا داراى تقدّمند وآثارى كه قونوى وتلاميذ وعرفاى بعد از او ، در عرفان و تفسير وحديث به وجود آورده اند ، از آثار عرفاى قبل از خود ، مستدلتر ومنظمتر وعميقتر ومبرّا و منزه از خيال پردازى مىباشند . قونوى علاوه بر آثار خود ، « فصوص الحكم » و « نقش فصوص » ( مختصر فصوص الحكم ) اثر بى نظير استاد خود را تدريس مىنمود و به توسّط او به تدريج افكار وآراى محيى الدين ترويج شد وتلاميذ او شرحهاى مختلفى بر فصوص نوشتند وتقريرات استاد عظيم خود را ضبط نمودند . خصوصيات ومزاياى علمى و فكرى قونوى قونوى داراى هوش واستعداد كم نظير وذوقى در خور توجه وحافظه اى حيرت آور و در عين كثرت حفظ ، واجد نظرى عميق ومحققانه است كه از حسن اتفاق از محضر استادى بىنظير در أدوار تصوف ، ساليان متمادى استفاضت نموده ، وبالاخره در زمان كهولت سن استاد ، حوزهء درسى او را اداره مىنمود ورسما خليفه وجانشين كسى شد كه مريدان ، او را خاتم ولايت محمديه [ 1 ] مىدانستند . قونوى از همان ابتداى ظهور نبوغ فكرى خود ، همت به تأليف آثار گرانبها گماشت وعلاوه بر بيان مقامات عرفان به سبكى جديد ومختص به خود ، « مفتاح الغيب » خويش را به عنوان اثرى درسى به روش حكمت نظرى تأليف نموده ومحقق ابن فنارى بر آن شرحى به عنوان تأنيس بين قواعد حكمت نظرى و مبانى كشف وشهود ، به وجود آورد و در اين مقام

--> [ 1 ] . خاتم ولايت مقيّده محمديه ، در حقيقت تابع ولايت كليه محمديه است كه به تصريح شيخ وقونوى واتباع او ، اين مقام اختصاص به يكى از افراد عترت و اهل بيت عصمت و طهارت دارد كه به تصريح شارح علامه ، بر سبيل تجدّد امثال ، يكى از افراد عترت الى يوم القيامة به حفظ اين مقام از جانب حق منصوب است و در آخر الزمان متكفل اين مقام ، صاحب العصر والزمان مهدى موعود است . مشايخ طريقت تصريح كرده اند كه آن وجود شريف دوازدهمين قطب از اقطاب دوازده گانه است . رجوع شود به همين شرح در تفسير قول ناظم كه فرمود : « بعترته استفنت عن الرسل الورى » .