و عظمت و كبرياء و جلال پروردگار متعال را هميشه در نظر گرفته ، و با قلب و چشم دل خود معاينه كن : عالم بودن او را به آنچه در ضمير تو است ، و اطلاع و آگاه بودن او را به باطن و به آنچه از حق و باطل در وجود تو هست . و لازمست طرق نجات و هلاكت و راههاى سعادت و گرفتارى خود را فهميده ، و در مقام دعاء كردن چيزى را نخواهى كه هلاكت و گرفتارى تو در آن باشد ؛ و تو از روى جهالت خير و صلاح خود انديشى . خداوند متعال مىفرمايد : و درخواست مىكند انسان شر و ضرر را مانند درخواست كردن او خير و صلاح را ، و انسان هميشه عجله كننده است و خوب متفكر باش كه چه سؤال مىكنى ، و چه اندازه سؤال مىكنى ، و براى چه سؤال مىكنى ! و حقيقت دعاء اينست كه : تمام اعضاء و جوارح با تو موافق و هم آواز شده و همه در مقابل حق تعالى طلب حاجت و درخواست مطلب كنند ، و قلب در مشاهده و حضور پروردگار متعال فانى گشته ، و تمام اختيار در مقابل عظمت و حكومت او سلب شده ، و همهء امور خود را در ظاهر و باطن به خداوند متعال تسليم و واگذار كند . اينها شرائط دعاء بود ، و اگر اين شرائط را رعايت نكردى منتظر اجابت و قبولى دعاء خود مباش ، زيرا خداوند متعال از ظاهر و ضمير تو آگاه است ، و ممكن است تو مطلبى را بخواهى كه بر خلاف درخواست و طلب باطنى تو باشد . يكى از اصحاب به ديگرى گفت : شماها در اثر دعاء منتظر باران هستيد ، و من منتظر باريدن سنگ هستم . [ ( شرح ) ] آرى دعاء ، وقتى به اجابت مىرسد كه حقيقت پيدا كند ، و حقيقت پيدا كند ، و حقيقت پيدا كردن دعوت و درخواست ، در صورتى محقق گردد كه انسان يك نواخت از ظاهر و باطن و روى حقيقت و با زبان و قلب و در حالى كه عظمت پروردگار متعال را مشاهده كرده ، و در مقابل او حال خضوع و خشوع كامل و فناء پيدا كرده است ؛ مطلب خود را درخواست كند . و البته اين حال